XƏBƏR LENTİ

Moskva, 14 aprel (AzərTAc). Bu günlərdə Azərbaycanın Rusiyadakı səfirinin müavini Qüdsi Osmanov başda olmaqla ölkəmizin nümayəndə heyəti Novosibirsk vilayətində səfərdə olmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı səfirliyinin mətbuat xidmətindən bildirmişlər ki, səfər çərçivəsində nümayəndə heyətinin üzvləri Novosibirsk vilayətinin qubernatoru vəzifəsini müvəqqəti icra edən Vladimir Qorodetski ilə görüşmüşlər.

Qüdsi Osmanov qubernatora Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı səfiri Polad Bülbüloğlunun salamlarını və xoş arzularını çatdırmışdır.

Görüş iştirakçıları ikitərəfli əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etmişlər.

Qüdsi Osmanov vurğulamışdır ki, Novosibirsk vilayəti ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq üçün çox böyük potensial vardır. Azərbaycanlı diplomat demişdir: “Novosibirsk elm və sənaye mərkəzidir. Bu sahələrdə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün  şərait yaratmaq lazımdır. Bundan əlavə, humanitar sahədə qarşılıqlı əlaqələrin inkişaf etdirilməsi də zəruridir”.

Vladimir Qorodetski, öz növbəsində, Azərbaycana rəsmi səfər etməyə hazır olduğunu bildirmişdir. Onun fikrincə, bu səfər ikitərəfli əməkdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə və genişlənməsinə şərait yaradacaqdır.

Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvləri Novosibirsk Qanunverici Məclisinin sədri İvan Moroz və regional parlamentin deputatları ilə də görüşmüşlər. Regional parlamentin spikeri parlamentlərarası əlaqələrin inkişaf perspektivinə əmin olduğunu bildirmişdir. İvan Moroz demişdir: “Mühüm iqtisadi və sosial layihələr üçün qanunverici baza yaradılması sahəsində təcrübə mübadiləsi həm Azərbaycan, həm də Novosibirsk vilayəti üçün çox faydalı olacaqdır. Qanunvericilər sibirli və azərbaycanlı sahibkarların biznes fəaliyyəti üçün şəffaf hüquqi baza yaradılmasına ciddi kömək edə bilərlər”.

Spiker vurğulamışdır ki, kənd təsərrüfatına dövlət dəstəyi, orta və kiçik biznesin müdafiəsi və bir sıra başqa sahələrdə qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə azərbaycanlı həmkarların uğurlu təcrübəsi Novosibirsk parlamentariləri üçün maraqlı olardı.

Azərbaycanın rəsmi nümayəndə heyəti səfər çərçivəsində Novosibirskdəki Ekspo-Mərkəzdə keçirilən “Tursib-2014” Beynəlxalq sərgisinə tamaşa etmişdir. Səfirin müavini Qüdsi Osmanov Azərbaycanın inkişaf etmiş turizm potensialı və turizm infrastrukturu barədə söhbət açaraq qeyd etmişdir ki, gələn il ölkəmiz bu sərginin iştirakçılarından biri ola bilər.

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın adından Novosibirsk Vilayət Dövlət Elmi Kitabxanasına hədiyyə edilmiş Azərbaycan haqqında kitablar böyük marağa səbəb olmuşdur. Kitabxananın direktoru Svetlana Tarasova hədiyyə edilmiş kitablara görə Leyla Əliyevaya dərin minnətdarlığını bildirərək vurğulamışdır ki, Azərbaycanın mədəniyyəti, musiqisi və tarixi haqqında kitablar kitabxananın fondlarına qiymətli töhfədir.

Səfər çərçivəsində Rus-Azərbaycan Evində Novosibirsk vilayətindəki Azərbaycan diasporunun nümayəndələri ilə görüş olmuşdur. Rus-Azərbaycan Evinin rəhbəri Mais Məmmədov ümidvar olduğunu bildirmişdir ki, bu səfər Novosibirsk vilayətindəki Azərbaycan diasporunun işini daha da möhkəmləndirəcək və genişləndirəcəkdir.

Səfirin müavini Qüdsi Osmanov demişdir ki, Novosibirsk vilayətində yaşayan azərbaycanlılar bizim milli mədəni dəyərlərimizi qoruyub saxlamaqla bərabər, Rusiya cəmiyyətinin bir hissəsi olmaqla, vilayətin ictimai həyatında fəal iştirak etməli və beləliklə, Rusiya cəmiyyətinə inteqrasiya olunmalıdırlar.

Heydər Əliyev Fondunun Rusiya Federasiyasındakı Nümayəndəliyi adından Rus-Azərbaycan Evinə də Azərbaycan haqqında kitablar və disklər hədiyyə edilmişdir.

Novosibirsk Dövlət Teatr İnstitutunun  IV kurs tələbələrinin ifasında Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettası göstərilmişdir.

Novosibirsk vilayəti mədəniyyət  nazirinin müavini Viktor Bulankin öz çıxışında qeyd etmişdir ki, Üzeyir Hacıbəyli fenomeni təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Şərqin mədəni sərvətidir.

Qüdsi Osmanov görüş iştirakçılarına bildirmişdir ki, 2013-cü ildə Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” əsərinin 100 illik yubileyi UNESCO çərçivəsində qeyd edilmişdir. Səfirin müavini vurğulamışdır ki, operettada təsvir edilən hadisələr Azərbaycan mədəniyyətinin beşiyi sayılan Şuşa şəhərində baş verir. O demişdir: “Ona görə də bu əsər hər bir azərbaycanlının qəlbində xüsusi yer tutur”.        

 

 

 


AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ADINDAN

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 

QƏRARI

“Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun

11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasının və Azərbaycan Respublikasının

1997-ci il 3 oktyabr tarixli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkeçmə haqqında”

Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsinin şərh edilməsinə dair

 

28 mart 2014-cü il                                                                                        Bakı şəhəri

 

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu Fərhad Abdullayev (sədr), Sona Salmanova, Südabə Həsənova, Rövşən İsmayılov (məruzəçi-hakim), Ceyhun Qaracayev, Rafael Qvaladze, Mahir Muradov, İsa Nəcəfov və Kamran Şəfiyevdən ibarət tərkibdə,

məhkəmə katibi Fəraid Əliyevin,

maraqlı subyektlərin nümayəndələri Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Hüquq idarəsinin rəisi, ədliyyə polkovniki Rauf Kişiyevin, Maliyyə və büdcə idarəsinin rəisi vəzifəsini icra edən polkovnik-leytenant Çingiz Kazımovun və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Aparatının İnzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin Hərbi qanunvericilik sektorunun müdiri Sərdar Məmmədovun,

mütəxəssislər Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi Əsəd Mirzəliyevin, Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin hakimi Ülvi Mayılovun və Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əmək siyasəti şöbəsinin baş məsləhətçisi Bəxtiyar Məmmədovun,

ekspert Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin Əmək və ekologiya hüququ kafedrasının müdiri, hüquq elmləri doktoru, professor Alış Qasımovun iştirakı ilə,

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin IV hissəsinə müvafiq olaraq xüsusi konstitusiya icraatı üzrə açıq məhkəmə iclasında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin sorğusu əsasında “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasının və Azərbaycan Respublikasının 1997-ci il 3 oktyabr tarixli 377-IQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsinin şərh edilməsinə dair konstitusiya işinə baxdı.

İş üzrə hakim R.İsmayılovun məruzəsini, maraqlı subyektlərin nümayəndələrinin və mütəxəssislərin çıxışlarını, ekspertin rəyini dinləyib iş materiallarını araşdırıb müzakirə edərək, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu

MÜƏYYƏN ETDİ:

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (bundan sonra - Nazirlər Kabineti) Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının (bundan sonra - Konstitusiya) 130-cu maddəsinin IV hissəsinə uyğun olaraq “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra - “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanun) 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasının və Azərbaycan Respublikasının 1997-ci il 3 oktyabr tarixli 377-IQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin (bundan sonra - “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamə) 121-ci maddəsinin ikinci hissəsinin şərh edilməsini Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsindən (bundan sonra - Konstitusiya Məhkəməsi) xahiş etmişdir.

Sorğuda qeyd olunur ki, hərbi qulluqçuların sosial müdafiəsinin yaxşılaşdırılması və hərbi qanunvericilik sahəsində normativ hüquqi aktların qüvvədə olan əmək qanunvericiliyinə uyğunlaşdırılması məqsədilə “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Azərbaycan Respublikasının 1997-ci il 3 oktyabr tarixli 377-IQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnaməyə əlavə edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2010-cu il 11 may tarixli 1005-IIIQD nömrəli Qanunu (bundan sonra - 2010-cu il 11 may tarixli Qanun) ilə qeyd olunan aktlara aşağıdakı məzmunda yeni müddəa əlavə edilmişdir:

“Hərbi qulluqçu (müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından başqa) təqvim ilində, habelə həqiqi hərbi xidmətdə olduğu dövrün digər təqvim illərində bu maddədə nəzərdə tutulmuş növbəti məzuniyyətdən istənilən səbəbdən istifadə etmədikdə, ona həmin təqvim ili, habelə həqiqi hərbi xidmətdə olduğu dövrün digər təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada və məbləğdə ödənilir”.

“Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Azərbaycan 

Respublikasının 1997-ci il 3 oktyabr tarixli 377-IQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnaməyə əlavə edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2010-cu il 11 may tarixli 1005-IIIQD nömrəli Qanununun tətbiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2010-cu il 10 iyun tarixli 281 nömrəli Fərmanının (bundan sonra - 2010-cu il 10 iyun tarixli Fərman) 1.3-cü bəndinin icrasını təmin etmək məqsədi ilə Nazirlər Kabineti “Təqvim ilində, habelə həqiqi hərbi xidmətdə olduğu dövrün digər təqvim illərində növbəti məzuniyyətdən istənilən səbəbdən istifadə etməyən hərbi qulluqçuya (müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından başqa) həmin təqvim ili, habelə həqiqi hərbi xidmətdə olduğu dövrün digər təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın ödənilməsi qaydasının və məbləğinin müəyyən edilməsi barədə” 2012-ci il 28 sentyabr tarixli 217 nömrəli Qərar (bundan sonra - 2012-ci il 28 sentyabr tarixli Qərar) qəbul etmişdir. Həmin Qərarın 1-ci hissəsinə görə hərbi qulluqçu (müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından başqa) təqvim ilində, habelə həqiqi hərbi xidmətdə olduğu dövrün digər təqvim illərində qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş növbəti məzuniyyətdən istənilən səbəbdən istifadə etmədikdə, ona həmin təqvim ili, habelə həqiqi hərbi xidmətdə olduğu dövrün digər təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın məbləğinin müəyyən edilməsi üçün onun müraciət etdiyi vaxtda mövcud olan vəzifə maaşının, rütbəyə görə maaşın və xidmət illərinə görə əlavənin məbləği ayın təqvim günlərinin orta illik miqdarına (30,4 günə) bölünür və alınmış məbləğ istifadə edilməmiş məzuniyyət müddətinin təqvim günlərinin sayına vurulur.

Sorğuverənin qənaətinə görə, belə tənzimlənmə əsasən hərbi qanunvericilikdə təsbit olunmuş hərbi qulluqçunun statusunun anlayışının məzmunundan irəli gəlir. Belə ki, “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunun 3-cü maddəsinə əsasən vətəndaşlar Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinə çağırıldıqları, könüllü qaydada və ya bağlaşma üzrə Silahlı Qüvvələrdə xidmətə daxil olduqları, toplanışlara çağırıldıqları, hərbi təhsil müəssisələrinə daxil olduqları gündən hərbi qulluqçu statusu əldə edir və Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində xidmətdən buraxıldıqları, hərbi hissənin siyahılarından çıxarıldıqları, hərbi təhsil müəssisələrindən çıxarıldıqları və ya kənar edildikləri, toplanışı başa çatdırdıqları gündən bu statusu itirirlər.

Sorğuda həmçinin qeyd olunur ki, 2010-cu il 11 may tarixli Qanun 2010-cu ilin 12 iyun tarixindən qüvvəyə mindiyindən, 2012-ci il 28 sentyabr tarixli Qərarın icrası həmin Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən həqiqi hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçulara şamil edilməlidir.

İşə əlavə olunmuş materiallardan görünür ki, kompensasiyanın ödənilməsi barədə ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçular tərəfindən Müdafiə Nazirliyinə göndərilmiş müraciətlər müsbət həll olunmadığından onlar məhkəmələrə müraciət etməli olurlar. Məhkəmələr isə onların iddia tələblərini əsasən Konstitusiyanın 25 və 37-ci maddələrinə istinad etməklə təmin edirlər.

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu sorğu ilə əlaqədar aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir.

Konstitusiyanın 37-ci maddəsinə əsasən hər kəsin istirahət hüququ vardır. Əmək müqaviləsi ilə işləyənlərə qanunla müəyyən edilmiş, lakin gündə 8 saatdan artıq olmayan iş günü, istirahət və bayram günləri, ildə azı bir dəfə 21 təqvim günündən az olmayan ödənişli məzuniyyət verilməsi təmin edilir.

İstirahət hüququ, o cümlədən ödənişli məzuniyyətdən istifadə etmək hüququ “İnsan hüquqları haqqında” Ümumi Bəyannamənin 24-cü maddəsində, “İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında” Beynəlxalq Paktın 7-ci maddəsinin “d” bəndində və “Ödənişli məzuniyyətlər haqqında” Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1970-ci ildə qəbul etdiyi 132 saylı Konvensiyanın (bundan sonra - Konvensiya)   3-cü maddəsinin birinci bəndində öz əksini tapmışdır.

İstirahət hüququnun mövcudluğu və həyata keçirilməsi insanın inkişafı üçün və bir sıra digər konstitusion hüquqlarının realizə edilməsi üçün zəruri şərt olsa da, Konstitusiyanın 37-ci maddəsinin məzmunundan göründüyü kimi, bu hüquq əmək münasibətləri çərçivəsində reallaşdırılır və əsasən Konstitusiyanın 35-ci maddəsində təsbit olunmuş hər kəsin əməyə olan qabiliyyəti əsasında sərbəst surətdə özünə fəaliyyət növü, peşə, məşğuliyyət və iş yeri seçmək hüququ və hər kəsin təhlükəsiz və sağlam şəraitdə işləmək hüququ ilə əlaqəlidir. 

İstirahət hüququnu realizə etməklə fərd əmək münasibətlərindən irəli gələn vəzifələrin icrasından azad edilir və bu vaxtdan istədiyi kimi istifadə edərək, ilk növbədə öz mənəvi və fiziki qüvvələrinin, əmək qabiliyyətinin bərpa edilməsinə və sağlamlığının möhkəmləndirilməsinə nail olur. Bununla yanaşı, istirahət hüququnun digər vacib təyinatı şəxsiyyətin qabiliyyət və istedadlarının inkişafından və təkmilləşdirilməsindən, şəxsi və ictimai həyatda iştirakının təmin edilməsindən ibarətdir.

Konstitusiyanın 37-ci maddəsinin II hissəsində istirahət hüququnu təmin edən vasitələr müəyyən olunmuşdur. Qanunverici Konstitusiyanın həmin normasında əks olunan müddəaları istirahət hüququnun minimal standartları kimi qəbul etməlidir. Lakin bu heç də o demək deyil ki, qanunverici müəyyən növ əmək fəaliyyətlərinin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq həmin fəaliyyət növləri ilə məşğul olan işçilər üçün istirahət hüququnun daha yüksək səviyyəsini müəyyənləşdirə bilməz.

İstirahət hüququnu təmin edən vasitələr sistemində ən uzunmüddətli və davamlı istirahət vaxtı kimi ödənişli məzuniyyət xüsusi yer tutur. Konstitusion əsasları olan və qanunvericiliklə tənzimlənən məzuniyyət hüququ əmək münasibətləri çərçivəsində həyata keçirilən subyektiv hüquqdur. Qanunverici bu hüququn reallaşdırılması üçün ondan istifadə şərtlərini müəyyən etməli, işəgötürənin üzərinə isə müəyyən vəzifələr qoymalıdır. Eyni zamanda, işçilərin konstitusion hüquqları və əmək funksiyalarının yerinə yetirilməsi zərurəti arasındakı tarazlıq qorunmalıdır.

Vətəndaşın həqiqi hərbi qulluğa daxil olması onun Konstitusiyada təsbit olunmuş əmək hüququnun realizə üsullarından biridir. Hərbi qulluğun özü isə dövlət qulluğunun xüsusi növü kimi, bilavasitə ölkənin müdafiəsinin və dövlət təhlükəsizliyinin təminatı ilə əlaqədar olduğuna görə ümumi (publik) maraqlar naminə həyata keçirilən fəaliyyətdir. Hərbi qulluqda olan şəxslərin konstitusiya əhəmiyyətli funksiyaları həyata keçirmələri onların hüquqi statusuna, habelə həmin şəxslərlə dövlət arasında olan qarşılıqlı münasibətlərin məzmununa və xarakterinə təsir göstərir. Bu qulluq növü əmək fəaliyyətinin digər növlərindən fərqləndiyinə görə müəyyən xüsusiyyətlərə malikdir.

Göstərilən mövqeyə əsaslanan qanunverici özünün konstitusion səlahiyyətləri çərçivəsində hərbi qulluqçuların xüsusi hüquqi statusunu təsbit edərkən həm onların hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsi üçün müəyyən əlavələr və ya məhdudiyyətlər müəyyənləşdirir, həm də bu şəxslərin üzərinə hərbi qulluğun vəzifələrindən, prinsiplərindən və funksiyalarından, eləcə də hərbi qulluq keçən şəxslərin fəaliyyət xüsusiyyətlərindən irəli gələn əlahiddə vəzifələr qoyur. Qanunvericinin bu səlahiyyəti bilavasitə “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunda öz təzahürünü tapmışdır. Belə ki, həmin Qanunun 1-ci maddəsinin 2-ci bəndinə uyğun olaraq hərbi qulluqçular bu Qanunla, Azərbaycan Respublikasının başqa qanunvericilik aktları ilə müəyyənləşdirilən və hərbi xidmətin xüsusiyyətləri ilə bağlı olan əlavələrlə və məhdudiyyətlərlə Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarından istifadə edirlər. Hərbi qulluqçular Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının bütün vəzifələrini, habelə öz statusundan irəli gələn vəzifələri daşıyırlar.

Məhz hərbi qulluqda yerinə yetirilən funksiyaların mürəkkəbliyini, onların həyat və sağlamlıq üçün təhlükəliliyini nəzərə alaraq qanunverici, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan digər şəxslərdən fərqli olaraq hərbi qulluqçuların sosial müdafiəsinin daha yüksək səviyyəsini nəzərdə tutmuşdur. Bu isə öz növbəsində onların istirahət hüququnda, xüsusilə də ödənişli məzuniyyət  müddətlərində öz əksini tapmışdır.

Konstitusiyanın 37-ci maddəsinin II hissəsinə əsasən əmək müqaviləsi ilə işləyənlərə qanunla ildə azı bir dəfə 21 təqvim günündən az olmayan ödənişli məzuniyyət verilməsi təmin edilməlidir. Konstitusiyanın göstərilən müddəalarını təkrarlayan Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 114-cü maddəsinin 2-ci bəndi müəyyən edir ki, işçilərə ödənişli əsas məzuniyyət 21 təqvim günündən az olmayaraq, həmin maddənin 3-cü bəndində göstərilən işçilərə isə ödənişli əsas məzuniyyət 30 təqvim günü müddətində verilməlidir.

Hərbi qulluq funksiyalarının yerinə yetirilməsinə dair yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq qanunverici “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 120-ci maddəsinin “b”, “v” və “q” bəndlərində müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularına - hər təqvim ili üçün 30 gün, gizirlərə və miçmanlara -  hər təqvim ili üçün 35 gün, zabitlərə - hər təqvim ili üçün 45 gün növbəti məzuniyyət verilməsini müəyyən etmişdir. 

Burada xüsusi ilə nəzərə almaq lazımdır ki, hərbi qulluqçu konstitusiya əhəmiyyətli funksiyalar yerinə yetirdiyinə görə istirahət hüququnun vaxtında həyata keçirilməsi təkcə onun şəxsi maraqlarına deyil, həmçinin ictimai maraqlara xidmət edir.

Buna müvafiq olaraq hərbi qulluqçuların istirahət hüququnun  gerçəkləşməsi üçün qanunverici bir sıra normalar müəyyənləşdirmişdir. Belə ki, “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 126-cı maddəsinin məzmununa görə, hərbi hissə və bölmələrdə yanvar ayının birinə kimi yeni il üçün hərbi qulluqçuların növbəti məzuniyyətlərinin planı tutulur, hərbi qulluqçuların müvafiq kateqoriyalarına məzuniyyət vermək səlahiyyəti olan rəis tərəfindən təsdiq olunur və şəxsi heyətə elan edilir. Müvafiq qurumlar təsdiq olunmuş plan əsasında hərbi qulluqçulara növbəti məzuniyyətlərin verilməsinə daimi nəzarət etməli və bu barədə  müvafiq komandirə (rəisə) məlumat verməlidirlər. İlin əvvəlində korpus (diviziya), Silahlı Qüvvələr növünün müvafiq qurumu keçən ildə  növbəti məzuniyyətə getməyənlər və onların səbəbləri barədə məlumatları ümumiləşdirir və yanvar ayının onuna kimi korpus (diviziya)  komandirinə, qoşun növü komandanına yeni ilin birinci rübündə həmin hərbi qulluqçulara növbəti məzuniyyətin verilməsi barədə öz  təkliflərini verir. Korpus (diviziya), Silahlı Qüvvələr növü komandanının qərarı hərbi qulluqçuları növbəti məzuniyyətə getməmiş hərbi  hissələrin komandirlərinə çatdırılır.

Hərbi qulluqçuların məzuniyyət hüququnu təmin edən müddəalar həmçinin adıçəkilən Əsasnamənin 121-ci maddəsində öz əksini tapmışdır. Həmin maddənin birinci hissəsində məzuniyyətin istifadə edilməsinin zaman çərçivələri müəyyən edilmişdir. Belə ki, növbəti məzuniyyət hər bir hərbi qulluqçuya təqvim ili ərzində verilir. Ötən il ərzində müstəsna səbəblərə görə məzuniyyət verilmədikdə, xüsusi hallarda korpus (diviziya) komandiri və ona bərabər və ondan yuxarı birbaşa rəislərin icazəsi ilə ötən il üçün  məzuniyyət yeni ilin birinci rübündə verilə bilər.

Beləliklə, bir qayda olaraq, hərbi qulluqçu növbəti məzuniyyətə təqvim ili ərzində çıxmalıdır. Məzuniyyətin başqa vaxta (növbəti ilin birinci rübünə) keçirilməsi müstəsna səbəblərə görə yüksək rütbəli komandirin icazəsi ilə ola bilər. Qanunverici məzuniyyətin başqa vaxta keçirilməsi ilə bağlı belə məhdudiyyəti müəyyən edərkən vaxtında verilməyən növbəti məzuniyyətin məqsədlərinə nail ola bilməməsi, habelə silahlı birləşmələrin daimi döyüş hazırlığının saxlanılması zərurəti ilə əlaqələndirmişdir.

Oxşar mövqe Avropa Birliyinin Ədalət Məhkəməsi tərəfindən ifadə edilmişdir. Həmin Məhkəmənin KHS AG Winfried Schulte qarşı iş üzrə 22 noyabr 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, ödənişli məzuniyyət hüququnun başqa vaxta keçirilməsi bu hüquqdan faydalanmağın əlavə imkanıdır; məzuniyyətin başqa vaxta keçirilməsi müəyyən zaman hüdudlarını keçmədikdə məzuniyyət hüququnun istirahət məqsədinə nail olunur (§25, 33). Məhkəmə belə qənaətə Konvensiyanın 9-cu maddəsinin birinci hissəsinə istinad etməklə gəlmişdir. Həmin müddəanın məzmununa görə illik ödənişli məzuniyyətin fasiləsiz hissəsi bir il ərzindən gec olmayaraq və illik ödənişli məzuniyyətin qalanı, məzuniyyətin verildiyi ilin axırından hesablanaraq on səkkiz ay ərzindən gec olmayaraq verilir və istifadə edilir.

Qanunverici hərbi qulluqçuların istirahət hüququnu daha yüksək səviyyədə təmin etmək məqsədilə “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunun 11-ci maddəsində, habelə “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsində istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiya almaq hüququnu nəzərdə tutan norma əlavə etmişdir.

Bu norma Əsasnamənin 121-ci maddəsinin birinci hissəsinin birinci və ikinci cümlələri sistemli əlaqədə və normativ vahidliyi ilə xarakterizə olunduğundan kompensasiyanın ödənilməsi məzuniyyət hüququnun əlavə təminat vasitəsi kimi qiymətləndirilir və buna görə məzuniyyətin verilməməsi və yaxud ondan imtina edilməsi üçün əsas kimi qəbul oluna bilməz.

Bu mövqe həmçinin Konvensiyanın 12-ci maddəsinə əsaslanır.

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu analoji məsələyə dair xarici konstitusiya mühakiməsi orqanının təcrübəsində olan mövqeyi diqqətəlayiq hesab edir. Belə ki, Rusiya Federasiyasının Konstitusiya Məhkəməsi belə qənaətə gəlmişdir ki, istifadə edilməmiş bütün məzuniyyətlərə görə pul kompensasiyasının ödənilməsi,  əmək münasibətlərinə xitam veriləcək işçiyə məzuniyyətlərin naturada verilməsinin ümumi qaydalarından istisnadır və  Konstitusiyada təsbit olunmuş istirahət hüququnun əlavə təminatı kimi çıxış edir (Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsinin 19 oktyabr 2010-cu il tarixli 1355-O-O saylı qərardadı).

Digər tərəfdən, qanunla müəyyən olunmuş istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiya almaq hüququ Konstitusiyadan irəli gələn pozulmuş məzuniyyət hüququnun əvəzlənməsi məqsədini daşıyır. Buna müvafiq olaraq istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiya hərbi qulluqçunun statusunun saxlanılmasına görə deyil, hərbi qulluqçunun bu statusda olduğu dövrdə növbəti məzuniyyəti almaq hüququnun istifadə olunmamasına görə ödənilir. Məhz buna görə qanunverici 2010-cu il 11 may tarixli Qanunda kompensasiya alınması üçün müraciət edilən anda həqiqi hərbi xidmətdə olmaq şərtini müəyyən etməmişdir.

Burada bir daha nəzərə almaq lazımdır ki, təhlükəsiz əmək və istirahət hüququnun Konstitusiyada bəyan edilməsi hər şeydən öncə ondan irəli gəlir ki, insan sağlamlığı ali ayrılmaz nemətdir və onsuz bir çox başqa nemətlər və dəyərlər öz mənasını itirir, müvafiq olaraq onun saxlanılması və möhkəmləndirilməsi cəmiyyətin və dövlətin həyatında əsas rol oynayır. Bununla da, insanların sağlamlığının qorunmasına və möhkəmləndirilməsinə görə məsuliyyətini etiraf edən dövlətin öhdəliklərinin xarakteri və göstərilən konstitusion hüquqların müvafiq olaraq fərdlər tərəfindən realizə edilməsi ilə əlaqədar münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsinin məzmunu da müəyyən edilir.

Bundan əlavə, məsələnin başqa cür həll olunması, yəni kompensasiyanın yalnız hərbi xidmətdə olanlara verilməsi Konstitusiyanın 25-ci maddəsində təsbit olunmuş bərabərlik prinsipinin pozulmasına gətirib çıxarar.

Məhz göstərilənlərə əsasən “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunun 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasında və “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsində nəzərdə tutulan təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiya almaq hüququ 2010-cu ilin 12 iyun tarixinədək (yəni 2010-cu il 11 may tarixli Qanunun qüvvəyə mindiyi günədək) ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçulara da şamil olunmalıdır.

“Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunun 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasının və “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsinin məzmunundan göründüyü kimi, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın ödənilmə qaydalarını, habelə onun məbləğinin müəyyən edilməsini müvafiq icra hakimiyyəti orqanının üzərinə qoymuşdur.

2010-cu il 10 iyun tarixli Fərmanın 2-ci bəndində müəyyən olunmuşdur ki, “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunun 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasında və “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsində nəzərdə tutulmuş “müvafiq icra hakimiyyəti orqanı”nın səlahiyyətlərini Nazirlər Kabineti həyata keçirir.

Qanunverici digər demokratik hüquqi dövlətlərdə olduğu kimi, dövlət hakimiyyətini səmərəli həyata keçirmək üçün Konstitusiyanın 94-cü maddəsində öz əksini tapmış məsələləri tənzimləyərkən, onların ən mühüm və əsaslı xarakter daşıyan tərəflərini müəyyən etməklə artıq qanunvericilik qaydasında nizamlanmış normaları konkretləşdirmək və həyata keçirmək məqsədilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına qaydalar müəyyən etmək səlahiyyəti  verə bilər.

Konstitusiya ilə nəzərdə tutulan əsas hüquqların həyata keçirilməsi qaydasının tənzimlənməsi və ya bu hüquqların həyata keçirilməsində məhdudiyyətlərin müəyyən edilməsi ilə bağlı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətini nəzərdə tutan qanun norması aydın və dəqiq olmalıdır. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş səlahiyyətlərin aydın və ya birmənalı olmadığına istinad etməklə şəxsin əsas hüquqlarının məhdudlaşdırılması yolverilməzdir.

Konstitusiyanın 149-cu maddəsinin V hissəsinin məzmununa, habelə Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Şəhid  adının  əbədiləşdirilməsi  və  şəhid ailələrinə edilən güzəştlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun  1-ci  maddəsinə dair” 30 dekabr 2008-ci il tarixli Qərarında ifadə olunan hüquqi mövqeyinə görə, Nazirlər Kabinetinin qərarları konstitusiya norma və prinsiplərinə, hamılıqla qəbul edilən ümumi prinsiplərə,  qanunlara və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına zidd olmamalıdır. Buna müvafiq olaraq qanunların icrası ilə əlaqədar qəbul edilən Nazirlər Kabinetinin qərarları həmin qanunun məqsədlərinə uyğun olmalı, məzmununu dəyişməməli, qanunda müəyyən edilən məsələləri tənzimləməlidir.

2010-cu il 11 may tarixli  Qanunun və 2010-cu il 10 iyun tarixli Fərmanın məzmunundan görünür ki, Nazirlər Kabinetinin istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın məbləğini və ödəmə qaydalarını müəyyən etmək səlahiyyəti olsa da, o, kompensasiya almaq hüququna malik olan şəxslərin dairəsini nizamlaya bilməz. Əks hal qanunverici orqanın Konstitusiyanın 37-ci maddəsindən irəli gələn qanunla ödənişli məzuniyyət verilməsini təmin etmək səlahiyyətinin, habelə Konstitusiyanın 149-cu maddəsinin  V hissəsinin pozulmasına səbəb ola bilər.

Buna müvafiq olaraq Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, 2010-cu ilin 12 iyun tarixinədək ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçulara həqiqi hərbi xidmətdə olduqları dövrün təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın məbləğinin və ödəmə qaydalarının müəyyən edilməsi Nazirlər Kabinetinə tövsiyə olunmalıdır.

Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq, Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu belə nəticəyə gəlir:

- “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanunun 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasında və “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsində nəzərdə tutulan təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiya almaq hüququ 2010-cu ilin 12 iyun tarixinədək ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçulara da aid edilir.

- bu Qərarın təsviri-əsaslandırıcı hissəsində əks olunmuş hüquqi mövqelərə uyğun olaraq 2010-cu ilin 12 iyun tarixinədək ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçulara həqiqi hərbi xidmətdə olduqları dövrün təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın məbləğinin və ödəmə qaydalarının müəyyən edilməsi Nazirlər Kabinetinə tövsiyə edilsin.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin IV hissəsini, “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 60, 62, 63, 65-67 və 69-cu maddələrini rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu

QƏRARA ALDI:

1. “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 11-ci maddəsinin 1-ci bəndinin iyirminci abzasında və Azərbaycan Respublikasının 1997-ci il 3 oktyabr tarixli 377-IQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin 121-ci maddəsinin ikinci hissəsində nəzərdə tutulan təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiya almaq hüququ 2010-cu ilin 12 iyun tarixinədək ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçulara da şamil olunur.

2. Bu Qərarın təsviri-əsaslandırıcı hissəsində əks olunmuş hüquqi mövqelərə uyğun olaraq 2010-cu ilin 12 iyun tarixinədək ehtiyata və istefaya buraxılmış hərbi qulluqçulara həqiqi hərbi xidmətdə olduqları dövrün təqvim illəri üçün istifadə edilməmiş növbəti məzuniyyətə görə kompensasiyanın məbləğinin və ödəmə qaydalarının müəyyən edilməsi Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə tövsiyə edilsin.

3. Qərar dərc edildiyi gündən qüvvəyə minir.

4. Qərar “Azərbaycan”, “Respublika”, “Xalq qəzeti”, “Bakinski raboçi” qəzetlərində və “Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Məlumatı”nda dərc edilsin.

5. Qərar qətidir, heç bir orqan və ya şəxs tərəfindən ləğv edilə, dəyişdirilə və ya rəsmi təfsir edilə bilməz.

Sədr:

Fərhad Abdullayev.

 

 

 

Bakı, 14 aprel (AzərTAc). Azərbaycan hökuməti ilə Koreya İxrac-İdxal Bankı arasında Pirşağı Çirkab Sutəmizləyici Qurğusunun tikintisinə dair kredit sazişi imzalanmışdır.

Kredit sazişini Azərbaycan hökuməti adından “Azərsu” ASC-nin sədri Qorxmaz Hüseynov, Koreya tərəfdən isə Bankın icraçı direktoru Yim Seonq Hyueoq imzalamışlar.

“Azərsu” ASC-nin mətbuat xidmətindən bildirmişlər ki, kredit sazişinin imzalanması mərasimində çıxış edən bu qurumun sədri Qorxmaz Hüseynov Azərbaycanda həyata keçirilən investisiya layihələrində Koreya hökumətinin və şirkətlərinin iştirakını yüksək qiymətləndirərək, həmin layihələrin uğurla icra olunduğunu bildirmişdir. ASC-nin sədri ötən il icrasına başlanılmış  və Koreya hökuməti ilə birgə maliyyələşdirilən Kürdəxanı qəsəbəsinin su təchizatının yenidən qurulması layihəsi üzrə işlərin 70 faizindən çoxunun yerinə yetirildiyini də qonaqların diqqətinə çatdırmışdır.

Koreya İxrac-İdxal Bankının icraçı direktoru Yim Seonq Hyueoq Azərbaycan hökuməti ilə əməkdaşlıqdan məmnunluğunu qeyd edərək, təmsil etdiyi bankın infrastruktur layihələrinə bundan sonra da dəstək verməyə hazır olduğunu bildirmişdir.

Azərbaycan hökuməti ilə Koreya İxrac-İdxal Bankı arasında Pirşağı Çirkab Sutəmizləyici Qurğusunun tikintisinə dair imzalanmış kredit sazişinə əsasən, Pirşağı qəsəbəsində məhsuldarlığı 40 min kubmetr olacaq müasir tipli yeraltı çirkab sutəmizləyici qurğunun tikintisi üçün 43,5 milyon dollar kredit ayrılacaqdır.  Bu vəsait ilk 10 ili güzəştli olmaqla 40 il müddətinə, illik 0,2 faizlə veriləcəkdir.

Pirşağı Çirkab Sutəmizləyici Qurğusunun tikintisi  Xəzər dənizinin ekoloji təhlükəsizliyinin qorunmasına töhfə verəcəkdir. Yeni qurğu istismara verildikdən və ətraf qəsəbələrdə kanalizasiya infrastrukturu yaradıldıqdan sonra Abşeron yarımadasının şimal hissəsində böyük bir ərazidə yaranan tullantı sularının təmizlənmədən Xəzər dənizinə axıdılmasının qarşısı alınacaqdır. Gələcəkdə Pirşağı, Kürdəxanı, Məhəmmədi, Nardaran, Digah, Maştağa və digər yaşayış məntəqələrində  toplanan tullantı suları  bu qurğuda təmizlənərək zərərsizləşdiriləcəkdir.

 

 

 

Bakı, 14 aprel (AzərTAc). Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına, o cümlədən dövlət və cəmiyyət həyatının müxtəlif sahələrində ictimaiyyətin iştirakına, vətəndaş təşəbbüslərinin dəstəklənməsinə, dövlət orqanlarının fəaliyyətində ictimai nəzarətin tətbiqinə xüsusi önəm verilir.

“İctimai iştirakçılıq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun qəbul edilməsi dövlət orqanları və vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsinə böyük təkan olmuşdur.

Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən də qeyri-hökumət təşkilatları ilə qarşılıqlı fəaliyyət diqqətdə saxlanılaraq onların nümayəndələrinin müxtəlif tədbirlərdə, o cümlədən nazirliyin kollegiya iclaslarında, konfrans və seminarlarda, habelə qulluğa qəbulla bağlı keçirilən imtahanlarda iştirakları təmin olunur, ədliyyə işinin müxtəlif istiqamətləri üzrə birgə “açıq qapı” günləri keçirilir, ədliyyə orqanlarının fəaliyyəti ilə bağlı ictimai rəyin öyrənilməsi üzrə monitorinqlər vətəndaş cəmiyyəti institutları ilə əməkdaşlıq şəraitində aparılır.

Ədliyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən bildirmişlər ki, eyni zamanda, penitensiar sistemdə səmərəli ictimai nəzarət mexanizmi tətbiq olunur. Tərkibi tanınmış qeyri-hökumət hüquq müdafiə təşkilatlarından ibarət olan İctimai Komitə maneəsiz olaraq penitensiar müəssisələrə baş çəkərək monitorinqlər aparır, məhkumlarla görüşür, müxtəlif hüquqi yardımlar göstərir və haqlarının təmin edilməsi işinə töhfələr verir. Həmçinin ölkəmizdə əlillərə dövlət səviyyəsində göstərilən qayğı nəzərə alınaraq, əlil məhkumların hüquqlarının daha etibarlı təmin edilməsi məqsədilə Komitədə əlillər cəmiyyətinin məsul nümayəndəsi təmsil olunur.

Səkkizinci ildir ki, uğurlu fəaliyyət göstərən Komitə vətəndaş cəmiyyəti və hüquq mühafizə orqanları arasında qarşılıqlı dialoq və əməkdaşlıq modeli kimi beynəlxalq aləmdə maraqla qarşılanır. Bununla yanaşı, dövlətimiz cəmiyyətin həssas qruplarına daxil olan məhkumların hüquqlarının qorunması, bu sahədə qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, saxlanma şəraitinin yaxşılaşdırılması, onların azad cəmiyyətə tamhüquqlu üzv kimi qayıdışı, sosial reabilitasiyası məqsədilə ardıcıl tədbirlər görür. Bu məqsədlə “Penitensiar müəssisələrdə cəza çəkməkdən azad edilmiş şəxslərin sosial adaptasiyası haqqında” Qanun qəbul olunmuşdur. Aparılan islahatlar çərçivəsində təqsirləndirilən şəxslərin və məhkumların yaşayış yerlərinə yaxın ərazilərdə cəza çəkməsi üçün respublikanın müxtəlif regionlarında yeni penitensiar komplekslər inşa olunur, həyata keçirilən tədbirlərdə ictimaiyyət nümayəndələri yaxından iştirak edir.

Ulu öndər Heydər Əliyevin humanizm prinsiplərinin, o cümlədən əfvetmə institutunun səmərəli tətbiqi, dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin imzaladığı əfv aktları ilə 2600-ə yaxın şəxsin azad olunması, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, Milli Məclisin deputatı Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə qəbul edilmiş amnistiya qərarlarının 30 minə yaxın insana şamil olunması cinayət törətmiş şəxslərin cəmiyyətə yenidən inteqrasiya olunaraq islah edilməsinə imkan yaratmışdır.

Eyni zamanda, insan hüquqları və islah işinin səmərəliliyi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edən cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə və cəzanın çəkilməmiş hissəsini daha yüngül cəza növü ilə əvəz etmə institutu tətbiq olunur. Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən bu sahədə yeni praktikanın tətbiqinə başlanılaraq tərkibi nazirliyin, o cümlədən Penitensiar Xidmətin təcrübəli məsul əməkdaşlarından, eləcə də geniş ictimaiyyətin nümayəndələri, Milli Məclisin deputatları və hüquq müdafiəçilərindən ibarət xüsusi Komissiya formalaşdırılmışdır. Fəaliyyəti qanunçuluq, şəffaflıq və obyektivlik kimi əsas meyarlar üzərində qurulmuş Komissiya tərəfindən qanunun tələblərinə ciddi əməl olunması, subyektiv amillərin və qərəzli münasibətin qarşısının alınması, hər məhkuma fərdi yanaşılması, onların real islah edilməsi məsələsi hərtərəfli araşdırılır.

Belə ki, Komissiya tərəfindən bütün cəzaçəkmə müəssisələrinə baş çəkilərək, məhkumların işləri öyrənilməklə onlarla görüşülür, cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə və ya daha yüngül cəza ilə əvəz etmənin mümkünlüyü ətraflı nəzərdən keçirilir, məhkumlara hüquqi yardım göstərilir, zəruri izahlar verilir, tərbiyəvi tədbirlər və təbliğat işi aparılır.

Son dövrdə Komissiyanın şəffaf və obyektiv fəaliyyəti nəticəsində həqiqi islah yoluna qədəm qoymuş və əhalinin bütün təbəqələrini əhatə edən minə yaxın məhkum şərti azad olunmağa və ya yüngül rejimli müəssisəyə keçirilməyə layiq bilinmiş və artıq məhkəmələr tərəfindən baxılmış həmin işlərdən 95 faizi müsbət həll edilmişdir.

Bu yeni təcrübə böyük rəğbətlə və minnətdarlıqla qarşılanır, məhkumlar və onların yaxınları tərəfindən nazirliyə çoxsaylı təşəkkür məktubları daxil olur. Belə bir müsbət praktikanın tətbiqi məhkumların sosial reabilitasiyasına böyük imkan yaradır, onların ailələrinə və yaxınlarına yüksək sevinc hissləri bəxş edir. Ən əsası isə belə bir institutun tətbiqi insanlarda haqqa və ədalətə inamı artırır, dövlətimizin hər kəsin qanun qarşısında bərabərliyi prinsipinin, humanizm ideallarının uğurla həyata keçirilməsini, Azərbaycan Prezidentinin siyasi iradəsi ilə respublikamızda korrupsiyaya qarşı aparılan sərt mübarizənin real nəticələrini əyani nümayiş etdirir.

 

 

 

Berlin, 14 aprel (AzərTAc). Bu günlərdə Şimali Atlantika bloku öz rəsmi veb-səhifəsində Moskvanın Rusiya və NATO arasında münasibətlərə aid tezislərinə cavablar yerləşdirmişdir (bax: http://www.nato.int/cps/ru/natolive/topics109141.htm). Suallardan biri bu ilin mart ayında Ukraynanın Krım Muxtar Respublikasında keçirilmiş qondarma “referendum”un qeyri-legitimliyi barədədir. Sənəddə, xüsusi halda, deyilir:

“Rusiya rəsmiləri iddia edirlər ki, martın 16-da Krımda keçirilmiş qondarma referendum qanuni olmuşdur.

Ukrayna Konstitusiyasına əsasən, həmin referendum qanunsuz olmuşdur, çünki bu Konstitusiyanın 73-cü maddəsində təsbit edilmiş müddəaya görə, “Ukraynanın ərazisinin dəyişdirilməsi haqqında məsələlər yalnız ümumukrayna referendumu yolu ilə həll edilir”. Krım Ukraynanın tərkib hissəsi kimi, muxtar respublika statusuna malikdir, lakin onun səlahiyyətləri barədə bütün məsələlər Ukrayna Parlamenti tərəfindən həll edilməlidir (maddə 134) və onun konstitusiyası Ukrayna Parlamenti tərəfindən bəyənilməlidir (maddə 135).

Bundan başqa, qondarma referendum hökumət binaları tutulandan sonra bir neçə həftə ərzində Krımın silahlı Rusiya hərbçiləri tərəfindən təyin olunmuş qondarma rəhbərliyi tərəfindən təşkil edilmişdir”.

Beləliklə, NATO öz arqumentləri ilə 1991-ci il dekabrın 10-da Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində (DQMV) keçirilmiş qondarma “referendum”un da qanunsuz olduğunu rəsmən etiraf etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının sərhədlərini dəyişdirməyə yönəlmiş bu aksiya o vaxt hələ qüvvədə olan SSRİ Konstitusiyasının 78-ci və 79-cu maddələrinə zidd olduğundan onun heç bir qanuni əsası yox idi.

Xüsusi halda, SSRİ Konstitusiyasının yuxarıda qeyd olunan maddələrində deyilirdi:

“Maddə 78. Müttəfiq respublikanın ərazisi onun razılığı olmadan dəyişdirilə bilməz. Müttəfiq respublikaların arasındakı sərhədlər müvafiq respublikaların qarşılıqlı razılaşması üzrə dəyişdirilə bilər, bu razılaşma SSR İttifaqı tərəfindən təsdiq edilməlidir.

Maddə 79. Müttəfiq respublika öz diyar, vilayət, mahal, rayon bölgüsünü müəyyən edir və inzibati ərazi quruluşunun başqa məsələlərini həll edir”.

Bundan başqa, Ermənistan rəhbərliyinin qanunsuz keçirilmiş referenduma hansısa qanuni don geyindirmək üçün “Müttəfiq respublikanın SSRİ-dən çıxması ilə əlaqədar məsələlərin həlli qaydası haqqında” 1990-cı il 3 aprel tarixli SSRİ Qanununun müddəalarına istinad etmək cəhdləri tamamilə əsassızdır. Çünki bu qanun 1991-ci il sentyabrın 5-6-da keçirilmiş SSRİ Xalq Deputatlarının növbədənkənar qurultayı tərəfindən müttəfiq respublikanın SSRİ tərkibindən çıxmasının yeni qaydasını müəyyən etmiş “SSRİ prezidentinin və müttəfiq respublikaların ali rəhbərlərinin birgə bəyanatından və SSRİ Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyasının qərarlarından irəli gələn tədbirlər haqqında” qərar qəbul edilməsi nəticəsində öz qüvvəsini itirmişdi. Əslində, bu qərar olmasa belə, Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində qondarma referendum o vaxt artıq öz aktuallığını itirmiş 1990-cı il 3 aprel tarixli SSRİ Qanununun bir neçə maddəsi kobud şəkildə pozulmaqla keçirilmişdi (bununla əlaqədar, müəllifin apardığı ekspert təhlili ilə tanış olmaq üçün bax: http://aze.az/id/50938 və http://aze.az/id/50939).

Nəzərə almaq lazımdır ki, SSRİ-nin mövcudluğunun son anına qədər ölkədə ali hakimiyyət müttəfiq respublikaların (xüsusən muxtar respublikaların) hakimiyyət orqanlarının qərarları deyil, ittifaq hakimiyyət orqanlarının qərarları hesab edilirdi. Buna görə də ölkə daxilində inzibati sərhədlərin istənilən dəyişikliyi yalnız SSRİ-nin qüvvədə olan Konstitusiyasına əsasən və ittifaq hakimiyyət orqanlarının razılığı ilə həyata keçirilə bilərdi.

SSRİ tarixində ittifaqın ali hakimiyyət orqanlarının ən son qərarı isə SSRİ Dövlət Şurasının “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin SSRİ Konstitusiyasında təsbit edilmiş hüquqi statusunu dəyişdirən” bütün aktları qeyri-konstitusion hesab etmiş və “DQMV ərazisində konstitusion qaydanın bərpa edilməsini” qərara almış “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində və Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikasının sərhəd rayonlarında vəziyyətin sabitləşdirilməsi üzrə tədbirlər haqqında” 1991-ci il 27 noyabr tarixli qərarı və SSRİ Konstitusiya Nəzarəti Komitəsinin Ermənistan SSR Ali Sovetinin “Ermənistan SSR-in və Dağlıq Qarabağın yenidən birləşdirilməsi haqqında” 1989-cu il 1 dekabr tarixli qərarının və Ermənistan SSR MSK-nın DQMV ərazisində Ermənistan SSR Ali Sovetinə seçkilər üzrə seçki dairələrinin yaradılması haqqında qərarının SSRİ Konstitusiyasına və SSRİ qanunlarına zidd, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin DQMV-nin ləğv edilməsi haqqında 1991-ci il 23 noyabr tarixli qərarının isə SSRİ Konstitusiyasının 86-cı və 87-ci maddələrinə uyğun gəlməyən hesab etmiş “SSRİ Ali Sovetinin və onun Rəyasət Heyətinin, Azərbaycan SSR (Azərbaycan Respublikası) Ali Sovetinin və Ermənistan SSR (Ermənistan Respublikası) Ali Sovetinin Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə dair aktları haqqında” 1991-ci il 28 noyabr tarixli qərarı olmuşdur.

1991-ci il 27 noyabr və 1991-ci il 28 noyabr tarixli bu iki qərar  1991-ci il sentyabrın 2-də DQMV-nin və Azərbaycan SSR-in bir sıra başqa rayonlarının yerində qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası” yaradılması haqqında özbaşına bəyannaməni ləğv edərək, DQMV-nin Azərbaycan SSR tərkibində statusunu təsdiq etmişdir.

Beləliklə, Dağlıq Qarabağ regionu de-yure məhz Azərbaycan Respublikasının tərkibində qalmaqla, SSRİ-dən çıxmış və beynəlxalq hüququn uti possidetis juris prinsipi üzrə beynəlxalq birlik, o cümlədən BMT tərəfindən, istisna olaraq Azərbaycan dövlətinin tərkib hissəsi kimi tanınmışdır.

Qanunsuz olan təkcə 1991-ci il dekabrın 10-da Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində keçirilmiş qondarma “referendum” deyildi, əgər bundan sonra da birtərəfli qaydada “referendum” keçirilərsə, o da qanunsuz sayılacaqdır. Çünki o, Azərbaycan Respublikasının (tərkibinə Dağlıq Qarabağın de-yure daxil olduğu dövlətin) qüvvədə olan Konstitusiyasının 3-cü maddəsinə zidd olacaqdır. Həmin maddədə göstərilir ki, “Azərbaycan xalqı öz hüquqları və mənafeləri ilə bağlı olan hər bir məsələni referendumla həll edə bilər” və “Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədlərinin dəyişdirilməsi məsələsi yalnız referendumla həll oluna bilər”.

Nəzərə alsaq ki, NATO Krımda “referendumu” qanuni saymaqdan onun məhz Ukrayna Konstitusiyasına zidd olması səbəbindən imtina etmişdir, buradan belə hasil olur ki, eyni səbəbə görə NATO oxşar qayda ilə 1991-ci ildə Azərbaycan SSR-in Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində keçirilmiş qondarma “referendumu” da qanunsuz və onun statusu üçün heç bir hüquqi nəticəyə malik olmayan aksiya hesab edir.

Çərşənbə axşamı, 15 Aprel 2014 13:09

Şəkidə yaz-tarla işləri uğurla davam etdirilir

Ölkəmizin şimal-qərb bölgəsində yerləşən böyük kənd təsərrüfatı rayonlarından olan Şəkidə kənd təsərrüfatı işlərinin uğurla həyata keçirilməsi, istehsalçıların üzləşdiyi hər bir çətinliyin çevik həll edilməsi, bu sahənin inkişafına yönəldilmiş dövlət  dəstəyi, yeni emal və istehsal sahələrinin yaradılması istiqamətində son illərdə xeyli işlər görülmüşdür.

Yola saldığımız 2013-cü ildə və cari ilin birinci rübündə rayonda aqrar sahədə görülmüş işlər, əldə olunmuş uğurlar barədə məlumat verən Şəki Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, aqrar məsələlər şöbəsinin müdiri Xəlil Xəlilov bizimlə söhbətində bildirdi ki, Şəkinin kənd təsərrüfatında aparıcı yerlərdən birini taxılçılıq təşkil edir. 2013-cü ildə rayonda taxıl istehsalında önəmli uğurlar əldə edilmişdir. Ötən il rayonun taxıl zəmilərindən 219 min ton taxıl yığılmışdır.

2013-cü ilin payızında 2014-cü ilin məhsulu üçün 69152 hektar sahədə payızlıq taxıl əkini həyata keçirilib ki, onun da 38841 hektarını buğda, 30311 hektarını isə arpa təşkil edir. Payızlıq taxıl əkinlərinin optimal müddətdə başa çatdırılması üçün tələb olunan zəruri tədbirlərin vaxtında ləyata keçirilməsi təmin edilmişdir. Lakin payız və qış aylarında havaların əlverişsiz, xüsusi ilə də quraq keçməsi taxıl əkinlərində bitişin alınmasında narahatçılıq yaradır. Torpağa səpilmiş toxum yetərincə nəmliklə təmin olunmadığından cücərə bilmir. Belə bir vəziyyətdə toxumların qaratuluq olub məhvolma ehtimalı yarana bilər. Son dövrlər havaların quraq keçməsi və güclü küləklərlə müşayiət olunması taxıl əkinlərini ciddi problemlərlə üz-üzə qoyur.

Rayonda yazlıq bitki əkinlərinin də uğurla həyata keçirilməsi aqrar məsələlər şöbəsi tərəfindən diqqət mərkəzində saxlanılmışdır. Yazlıq bitki əkinlərinə hazırlıq işlərinin aparılmasında, məhsuldar toxum sortlarının əldə olunmasında, torpağın əkinə keyfiyyətlə hazırlanmasında, tələb olunan gübrələrın əldə olunmasında, yazlıq əkinlərin vaxtında həyata keçirilməsində və sair tədbirlərdə tərəfimizdən fermerlərə mütəmadi köməkliklər göstərilmişdir. Həyata keçirilən bu və ya digər tədbirlər nəticəsində rayonda 6400 hektar sahədə yazlıq bitkilərin əkini həyata keçirilmişdir ki, onun da 418 hektarını vələmir, 1082 hektarını qarğıdalı, 10 hektarını çəltik, 127 hektarını şəkər çuğunduru, 26 hektarını günəbaxan, 389 hektarını paxlalılar, 326 hektarını tütün, 799 hektarını kartof, 944 hektarını tərəvəz, 283 hektarını bostan, 1193 hektarını çoxillik yem bitkiləri, 503 hektarını isə birillik yem bitkiləri təşkil edir. Vegetasiya dövründə yazlıq əkinlərə də ardıcıl aqrotexniki qulluq göstərilmiş və sahələrdə bol məhsul yetişməsinə nail olunmuşdur. Statistik məlumatlara əsasən hesabat dövründə rayonda yazlıq bitkilərdən 6383 ton dən üçün qarğıdalı, 1809 ton tütün, 11929 ton kartof, 24775 ton tərəvəz, 4757 ton bostan, 1639 ton meyvə, 836 ton üzüm və sair məhsul istehsal olunmuşdur.

Rayonda mövcud olan mal-qaranın qışlaması üçün 133022 ton qaba yem tədarük olunmuşdur ki, onun da 70437 tonunu quru ot, 62585 tonunu isə küləş təşkil etmişdir.

Rayonun əkinçiliyində yüksək nailiyyətlərin əldə olunmasının başlıca səbəbi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı istehsalçılarına göstərdiyi əvəzsiz diqqət və qayğısı ilə səciyyələnir. İstehsalçılara subsidiya və yardımların verilməsi, güzəştli şərtlərlə mineral gübrələrin və kənd təsərrüfatı texnikalarının satılması, sərfəli şərtlərlə kreditlərin ayrılması və sair qayğılar yerlərdə kənd təsərrüfatı işlərinin uğurla həyata keçirilməsində, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalının həcminin dinamik inkişafına nail olunmasında önəmli rol oynamışdır.

Ölkə başçısı istehsalçılara dövlət dəstəyinin vaxtında və şəffaf qaydada çatdırılmasının təmin edilməsini daim ön plana çəkmiş və bu sahə ilə məşğul olan hər bir dövlət məmurundan daha səmərəli iş qurmasını daim tələb etmişdir. Xüsusilə də 5 fevral 2014-cü il tarixdə Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilən Azərbaycan Respublikası  regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət proqramlarının icrasına həsr olunmuş konfransda yekun nitqi söyləyərək cənab Prezident İlham Əliyev istehsalçılara subsidiyaların verilməsində şəffaflığın təmin edilməsinin vacibliyini konkret bir vəsifə olaraq bir daha qarşıya qoymuş və demişdir: “Subsidiyaların verilməsində tam şəffaflıq təmin edilməlidir.

Keçən dəfə də, bir il bundan əvvəl də bu barədə danışmışam, bu gün də məcburam bu barədə öz fikirlərimi bildirirəm. Burada biz şəffaflığa nail olmamışıq. Şəffaflıq təmin edilmir və burada oturanlar bilirlər şəffaflıq nəyə görə təmin edilmir. Bu mənim son xəbərdarlığımdır. Subsidiyaların verilməsində tam şəkildə nəzarət-uçot sistemi yaradılmalıdır. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə bu göstərişlər verilmişdir. Yerli icra orqanlarının nümayəndələri də burada öz müsbət rolunu oynamalıdırlar. Çünki bəzi hallarda subsidiyalar fermerlərə çatmır. Ona görə, konkret təkliflər veriləcəkdir və yeni müvafiq sərəncam da imzalanacaqdır. Bu, kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı çox ciddi, islahatyönümlü sərəncam olacaqdır. Bütün mərkəzi və yerli icra orqanlarının nümayəndələri bir daha demək istəyirəm ki, ümumi məqsədə xidmət etməlidirlər.

Subsidiyaların istehsalçılara çatdırılmasının təmin edilməsi məqsədi ilə yaradılmış rayon komissiyasının iclaslarında aidiyyəti nazirlik və komitələrin yerli strukturlarının rəhbərləri kimi təmsil olunan komissiya üzvlərindən, eləcə də işçi qrupundan və kənd ərazi komissiyalarından fəaliyyətlərinin gücləndirilməsi, komissiyanın fəaliyyətində yaxından iştirak etmələri, kənd ərazi komisiyaları və istehsalçılarla daha sıx işbirliyi yaradılması tələb edilir və şəffaflığın təmin edilməsi üçün səlahiyyətləri daxilində məsuliyyət daşıdıqları onların diqqətinə çatdırılır.

Rayonda istehsalçılara subsidiyaların verilməsində əvvəlki illərdə buraxılmış nöqsanların aradan qaldırılması istiqamətində önəmli addımlar atılmış, bu istiqamətdə nöqsanlı fəaliyyət göstərən məsul şəxslər barədə müvafiq tədbirlər görülməsi məqsədi ilə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi qarşısında məsələ qaldırılmış, kənd ərazi komissiyalarının fəaliyyətinin gücləndirilməsi üçün zəruri tədbirlər həyata keçirilmiş, əkinlərinin dəqiq uçotunun aparılmasına nail olunmuşdur.

Əkinlərin vegetasiya dövründə tələb olunan səviyyədə suvarma suyu ilə təmin edilməsinə də daim nəzarət olunur. Mövcud suvarma şəbəkələri, kanal və arxlar təmir olunaraq saz vəziyyətə gətirilmiş, sututarlarda yetərincə su ehtiyatı yığılmışdır. Vegetasiya dövründə rayonda yazlıq əkinlərin tələb olunan səviyyədə suvarma suyu ilə suvarılması təmin edilmişdir.

Bununla belə, geniş əkin sahələrinə malik olan rayonumuzda əkinlərin suvarma suyuna olan tələbatının yetərincə təmin edilməsi üçün dövlət səviyyəsində iri layihələrin həyata keçirilməsinə ehtiyac vardır.

Əkin sahələrinin və yaşayış məntəqələrinin sel sularından mühafizə edilməsi məqsədi ilə rayon ərazisində mövcud olan sel təhlükəli dağ çaylarının hövzələrində 917 min kubmetr həcmində tənzimləmə işləri aparılmış, 850 kubmetr daş-beton bəndi, 200 kubmetr qabion bəndi və 840 kubmetr şax-daş bəndi qurulmuşdur.

Rayonun ekoloji mühitinin mühafizəsinə və inkişafına da şöbə tərəfindən daim nəzarət olunur. Ekoloji amillər olan, atmosfer havasının, yerin təkinin, suyun, fauna və floranın inkişafı üçün aidiyyəti idarə və müəssisələr tərəfindən bütün zəruri tədbirlər həyata keçirilir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin tövsiyəsinə uyğun olaraq cari ildə də Şəkidə ağac əkini kampaniyası davam etdirilir. Yaz mövsümündə şəhər icra hakimiyyətinin təşəbbüs və təşkilatçılığı ilə şəhər və kəndlərimizdə, yol kənarlarında, park və meydanlarda, idarə və müəssisələrin ətrafında, məktəbyanı sahələrdə və digər boş ərazilərdə ağac əkinləri həyata keçirilmişdir. Əkinlərdə əsasən yerli meşə və meyvə cinsli tinglərdən istifadə olunmaqla ümumilikdə 70 min ədədədək ting əkilmişdir.

Rayonun aqrar sektorunda aparıcı yerlərdən birini də heyvandarlıq tutur. Heyvandarlığın inkişafı rayonda günü-gündən genişlənir. Hazırda rayonda 78505 baş iribuynuzlu mal-qara, o cümlədən 39247 baş ana mal, 323557 baş qoyun və keçi bəslənilir. Mövcud heyvanların baş sayı ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə xeyli artıqdır. 2013-cü ildə rayonda 10270 ton ət, 55789 ton süd, 233 milyon ədəd yumurta və 431 ton yun istehsal olunmuşdur. Rayonda heyvandarlıq məhsulları istehsalında da ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən nəzərə çarpacaq dərəcədə artım əldə olmuşdur.

Rayonda mövcud mal-qara arasında baytarlıq xidmətinin yaxşılaşdırılması, ən ucqar kənd ərazilərinin də əhatə edilməsi, infeksion və invazion xəstəliklərə qarşı təsirli tədbirlərin vaxtında və keyfiyyətlə həyata keçirilməsi davam etdirilir.

Heyvandarlıqda istehsal olunmuş məhsulların emalı və satışının təşkili mühüm məsələlərdən biridir. Rayonda heyvandarlıq məhsullarının emalı müəssisələrinin olmaması məhsul istehsalının artım səviyyəsinin ləngiməsinə, məhsulların müəyyən hissəsinin itkisinə səbəb olur. Ona görə də respublikada əhalinin kərə yağına, pendirə, kəsmiyə və xamaya olan ehtiyacının böyük hissəsinin idxal hesabına ödənilməsinə gətirib çıxarır.

Şəkidə quşçuluq, arıçılıq, balıqçılıq kimi sahələrin də inkişaf etdirilməsi üçün çox böyük ehtiyat mənbələri vardır. Şəki əhalisinin quş əti və yumurtaya olan tələbatını ödəmək üçün sənaye quşçuluğunun inkişaf etdirilməsinə böyük ehtiyac vardır.

Rayonda heyvandarlığın inkişafının əsasını təşkil edən amillərdən biri də yem bazasıdır. İstehsal olunan qaba və qüvvəli yemlər mövcud heyvanların tələbatını ödəyə bilir. Ancaq quşçuluqda və eləcə də heyvandarlıqda heyvanların vitaminlərlə, mineral əlavələri ilə zənginləşdirilmiş qarışıq yemlərə ehtiyac vardır. Şəki kimi böyük heyvandarlıq rayonunda qüvvəli yem emalı müəssisəsinin olması heyvandarlıq məhsullarının artırılmasında, xüsusən quşçuluğun inkişafında böyük köməkliyi olar.

Aqrar məsələlər şöbəsinin əməkdaşları rayonda aqrar sahənin müasir tələblər səviyyəsində inkişafını təmin etməklə yanaşı, cənab Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi daxili və xarici siyasət kursunu dəstəkləyir, geniş əhali kütləsi arasında izahat və təbliğat işlərini genişləndirir, dövlətçilik ənənələrinə sadiq olaraq demokratik, dünyəvi və müstəqil Azərbaycan dövlətinin əldə etdiyi misli görünməyən nailiyyətlərinin ictimaiyyətə çatdırılmasında fəallıq nümayiş etdirir, rayonda həyata keçirilən ictimai-siyasi və mədəni-kütləvi tədbirlərdə fəal iştirak edirlər. Xüsusilə də son zamanlar rayonumuzda Elxan Usubovun rəhbərliyi altında həyata keçirilən quruculuq, abadlaşdırma işlərində aqrar şöbənin əhatə etdiyi idarə və təşkilatların aktiv iştirakı danılmaz faktdır. Bunu Şəki ictimaiyyəti də səmimiyyətlə etiraf edir.

Həmsöhbətimiz sonda onu da vurğuladı ki, yazın gəlişi ilə əlaqədar rayon ərazisində yaz-tarla işləri qızışmaq üzrədir. Rayonda erkən yazdan etibarən payızlıq taxıl əkinlərinə aqrotexniki qulluq göstərilməsinə başlanılmışdır. Belə ki, 15 min hektaradək taxıl sahələrinə mineral gübrə verilmiş, 2700 hektar sahədə alaq otlarına və zərərvericilərə qarşı mübarizə tədbirləri aparılmış, 4800 hektar sahədə suvarma işləri həyata keçirilmişdir. Payızlıq taxıl sahələrinə aqrotexniki qulluq işləri davam etdirilir.

Yazlıq bitkilərin əkin üçün Şəki rayonunda 6450 hektar sahədə şum aparılmış, toxum, gübrə ehtiyatı yaradılmış, suvarma işlərinin mütəşəkkil təşkili məqsədi ilə arx və kanallar təmir edilmişdir. 2014-cü ildə rayonda 8000 hektaradək sahədə yazlıq bitkilərin əkini proqnozlaşdırılır. Rayonda yaz-tarla işləri uğurla davam etdirilir.

Aqrar sektorda çalışan fermer təsərrüfatı rəhbərlərinin gərgin əməyi cari ildə də yəqin ki, hədər getməyəcək, məhz onların səyi ilə keyfiyyətli ərzaq məhsulları istehsal olunacaqdır.

Söhbəti qələmə aldı:

İlham PƏNAHOV,

“Respublika”.

 

 

 

Qusarda əhaliyə göstərilən tibbi xidmət ildən-ilə yaxşılaşır. Ən müasir tibbi avadanlıqlarla təchiz olunmuş Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının yeni binası bir neçə ildir ki, rayon sakinlərinin istifadəsindədir. Ölkə başçısının tapşırığına əsasən həyata keçirilən əhalinin tibbi müayinəsi burada yüksək səviyyədə təşkil olunmuşdur. Hər gün tibb müəssisəsində yüzlərlə rayon sakini müayinə olunur. Xəstəxananın baş həkimi Mübariz Zeynalov bu barədə ətraflı məlumat verərək bildirir ki, MRX-də əhalinin kütləvi surətdə müayinəsini ardıcıl və keyfiyyətli aparmaq məqsədilə tərəfimizdən fevralın 17-dən qrafik təsdiq olunmuş, aidiyyəti üzrə bütün şöbələrə, məsul şəxslərə tapşırıqlar verilmiş, digər təşkilati tədbirlər görülmüşdür. Hazırda rayonda əhalinin dispanserizasiyası uğurla davam etdirilir. Aprelin 1-nə qədər rayonumuzda yaşayan 90 min nəfər əhalinin 40 min nəfəri artıq tibbi müayinədən keçmişdir. Rentgen, EKQ, flüoroqrafiya, USM kabinetlərində və laboratoriyada keçirilən müayinələrdən sonra erkən aşkar olunmuş xəstəliklər və xroniki xəstələrin stasionar müalicəsinə 246 nəfər, ambulator müalicəsinə 2304 nəfər cəlb olunmuşdur. Zərurət olan hallarda xəstələr Bakı şəhərinin müvafiq xəstəxanalarına göndəriləcəkdir.

Aparılan müayinələr zamanı kənd əhalisinin müayinəyə cəlb olunmasında çətinliklər aşkarlanmışdır. Odur ki, biz ixtisaslı həkimlərdən ibarət briqadalar təşkil etmiş, onların kəndlərə ezam olunmasını rəsmiləşdirmişik. Martın 3-dən hazıradək həmin briqadalar fəaliyyətdədir. Həzrə, Urva, Sudur, Kirik, Ləcət, Quxur oba, Gədə Zeyxur, İmamqulukənd kimi iri yaşayış məntəqələrində əhali müayinlərdə xüsusi fəallıq göstərir. Kəndlərə göndərilən həkim briqadalarının tərkibinə əsasən terapevt, pediatr, ginekoloq, stomatoloq, cərrahlar daxildir. Yeri gəlmişkən, qeyd edim ki, rayonumuzda 19 həkim məntəqəsi, 38 tibb məntəqəsi, 2 kənd sahə xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Həmin tibb ocaqları da yerlərdə müayinələrin təşkilində yaxından iştirak edir. Bir sözlə, bu gün səhiyyəmizin bütün çoxsaylı kollektivi bu mühüm tədbirin müvəffəqiyyətlə başa çatdırılmasına səfərbər olunmuşdur.

Bir məsələni də qeyd edim ki, artıq kəndlərimizdə də müasir tibb ocaqlarının tikintisinə start verilmişdir. Dövlət Proqramına uyğun yaxın illərdə ən ucqar dağ kəndlərimizdə belə müasir tibb ocaqları istifadəyə veriləcəkdir.

Ziyafəddin BAYRAMOV,

“Respublika”.

 

 

 

Səbail Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən rayonun ümumtəhsil məktəblərində müasir Azərbaycan tarixinin və ulu öndər Heydər Əliyevin zəngin irsinin daha səmərəli öyrənilməsi məqsədilə rayonun ümumtəhsil məktəblərinin XI sinif şagirdləri üçün açıq dərslərin keçirilməsi yüksək səviyyədə təşkil olunmuşdur. Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı yanında bu mühüm tədbirin keçirilməsinin vəziyyəti müzakirə olunmuşdur.

 

Səbail RİH başçısı yanında şuranın iclasını açıq elan edən Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Asif Əsgərov qeyd etmişdir ki, ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin diqqət və qayğısının məntiqi nəticəsi olaraq ölkəmizin təhsil sisteminin inkişafında böyük irəliləyişlər əldə olunmuşdur. Müvafiq dövlət proqramlarına, həmçinin cənab Prezidentin tapşırıqlarına uyğun olaraq son illərdə yüzlərlə yeni təhsil müəssisələri tikilmiş, əsaslı təmir olunmuş, lazımi avadanlıq və dərs ləvazimatları ilə təmin olunmuşdur. Bu işlər Səbail rayonundan da yan keçməmiş, son 3 il ərzində rayonda 1 yeni məktəb və uşaq bağçası tikilmiş, digərləri isə əsaslı təmir olunmuşlar. Bütün təhsil müəssisələrində müasir təhsil üçün hər cür şərait yaradılmışdır.

Qeyd olunmuşdur ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının tapşırığına uyğun olaraq cari ilin mart-aprel aylarında Səbail rayonunun ümumtəhsil məktəblərində müasir Azərbaycan tarixinin daha səmərəli öyrənilməsi məqsədilə XI sinif şagirdləri üçün “Ulu öndər Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın qurucusu və memarıdır” və “Ümummilli lider Heydər Əliyevin ideyaları müasir Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafının təminatçısıdır” mövzularında açıq dərslərin tədris olunması təşkil olunmuşdur. Tədbirin əhəmiyyəti və onun vacibliyi nəzərə alınaraq dərslərin daha maraqlı və yaddaqalan olması üçün onlar müasir Azərbaycan tarixi və Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən Heydər Əliyev muzeyi və mərkəzi olan rayonun iri ali təhsil müəssisələri Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti və Yeni Azərbaycan Partiyası Səbail rayon təşkilatının qərargahında keçirilmişdir.

Keçirilən açıq dərslərin gedişatı barədə məlumat verən Səbail RİH başçısının birinci müavini Xalidə Bayramova bildirmişdir ki, dərslərin yüksək səviyyədə, sistemli və planlı şəkildə keçirilməsi məqsədilə xüsusi qrafik tərtib olunmuş, rayonun orta və ali məktəblərinin peşəkarlığı, elmi-nəzəri, metodiki hazırlığı ilə fərqlənən nüfuzlu tarix müəllimləri seçilərək onlar üçün seminar keçirilmişdir. Keçirilən hər bir dərsdə iştirakçılarla yanaşı, rayon icra hakimiyyətinin məsul nümayəndələri iştirak etmişlər. Təcrübəli tarix müəllimləri tərəfindən tədris edilən açıq dərslərin hamısı canlı ünsiyyət və şagirdlərin yüksək fəallığı şəraitində keçmiş və Azərbaycan və rus bölmələri üzrə aparılmışdır.

Rayondakı 17 orta təhsil müəssisəsində 1.268 nəfər XI sinif şagirdi oxuyur ki, onlar da qruplar şəklində bu dərslərdə iştirak etmişlər. Səbail rayonunda fəaliyyət göstərən işğal altında olan rayonlardan olan (Ağdam, Laçın, Cəbrayıl, Zəngilan) 5 məcburi köçkün məktəblərindən 54 nəfər XI sinif şagirdi də bu dərslərə cəlb olunmuşdur.

Açıq dərslərlə yanaşı, fevral ayında 132-134 saylı Təhsil Kompleksinin, mart ayında 49 saylı “İntellekt” məktəb-liseyin, aprel ayında 190 saylı orta məktəbin hər birinin 60 nəfər şagirdi Heydər Əliyev Mərkəzində olmuşdur. Apreldə isə 189 saylı orta məktəbin şagirdlərinin mərkəzə ekskursiyası nəzərdə tutulmuşdur.

Şura iclasında çıxış edən #Dövlət İdarəçilik Akademiyasının prorektoru Yusif Ağayev, 132-134 saylı Təhsil Kompleksinin direktoru Sara Xanlarova, 49 saylı “İntellekt” liseyinin direktoru Təhminə Əsədova, ADİU-nun YAP ilk təşkilatının sədri Zəfər Bayramov, ADPU-nun prorektoru Rafiq Baxşəliyev və başqaları bu açıq dərslərin vacibliyi və müasir Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi istiqamətində gələcək nəsil üçün əhəmiyyətindən danışmışlar.

Şura iclasında həm də xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin anadan olmasının 91 illiyi ilə bağlı rayonda keçiriləcək tədbirlər, onların təşkili barədə məlumat verilmiş, bu tədbirlərin keçirilməsində rayonun idarə, təşkilat və təhsil müəssisələrinin üzərinə düşən vəzifələrdən danışıldı, təşkilat və xidmət rəhbərlərinə tapşırıqlar verildi.

Məhəmməd VƏLİYEV,

“Respublika”.

(əvvəli 8, 12 və 13 aprel tarixli saylarımızda)

Azərbaycan ərazisinin yüksək seysmikliyi və zəlzələlərin tez-tez təkrarlanması ilə seçilən ayrı-ayrı rayonlarda zəlzələ zamanı bina və tikililərin özünü necə aparmasını izləyən məntəqələr şəbəkəsi yaradılır. Belə məntəqələr şəbəkəsi mühəndis-seysmik xidmətə (MSX) daxildir.

Zəlzələnin hansı dəqiqədə, saatda, gündə, ay və ildə olacağı hələlik tam dəqiq müəyyən edilmədiyindən zəlzələyə qarşı həmişə, hər an hazır olmaq lazımdır. Bunun üçün hər bir şəxs aşağıdakı tövsiyələrə riayət etməlidir. İşığın yandırılıb, söndürülmə yerləri, qaz və su kranlarının yerləri, tez gözə saçan yerlərdə, pul, qiymətli daş-qaş, sənədlər əvvəlcədən elə yerlərdə saxlanılmalıdır ki, onları vaxt itirmədən bir neçə saniyə ərzində götürmək imkanı olsun. Zəlzələnin gecə olmaq ehtimalını nəzərə alaraq hər bir evdə hökmən kiçik fanar saxlamaq lazımdır. Mənzilinizin zəlzələ vaxtı ən davamlı və etibarlı yerləri—dəhlizə çıxışı olan qapı boşluğu, aparıcı divarların əsas çıxış və giriş qapısına yaxın olan küncləri haqqında ailə üzvləri əvvəlcədən məlumatlandırılmalıdır.

Ola bilsin ki, ailə üzvlərinizdən bir neçə nəfəri təhsil müəssisələrində, iş başında və s. olarkən zəlzələ baş versin. Bunu nəzərə alaraq, onlara özlərini hər bir konkret halda necə aparacağını başa salmaq lazımdır. Misal üçün, təhsil müəssisələrində dərs vaxtı zəlzələ baş verərsə, çalışıb həyəcanlanmamağa, qorxmamağa riayət etməklə ən təhlükəsiz yerdə dayanmalı, belə yer artıq tutulubsa, yoxdursa partanın və ya mizin altında özünüzə yer seçib əlinizlə başınızı tutun. Yüksək mərtəbəli binada yerləşən təhsil müəssisələrini və s. iş yerlərini tərk edərkən birinci olaraq əvvəlcə birinci, ikinci, üçüncü və s. mərtəbələrdə olanlar binanı səs-küy salmadan tərk etməlidirlər, pəncərələrin şüşələrinin qırılıb tökülməsini və eləcə də kənar divarlarının tez dağıntıya məruz qalmasını nəzərə alaraq, adamlara divarlara yaxın olan çarpayılardan istifadəni məhdudlaşdırmaq məsləhət görülür.

İlk təkanlar olan kimi rəflərdə olan qab-qacaq, kitablar tökülür, çilçıraqların asılqanları uzundursa kəskin hərəkət, titrəyiş nəticəsində tavana dəyir və sınır. Buna görə də özünüzü belə hallardan qorumağa çalışın.

Mənzilinizdən, əsas qapıdan dəhlizə çıxan yerlərdə ağır və yolunuzu kəsə biləcək soyuducunu, kitab rəflərini, seyf və mebelləri elə yerləşdirin ki, titrəyiş vaxtı üstünüzə yıxılmasın və tez mənzildən çıxmaq üçün sizə və ailə üzvlərinizə mane olmasın.

Şəhər yerlərində binalarda (mənzillərdə) nəzərdə tutulmayan əlavə tikinti-quraşdırma işlərinin aparılmasına, zirzəmilərdə bünövrə və yükdaşıyan divarların sökülüb, yenidən qurulmasına, rekonstruksiya edilməsinə qəti yol vermək olmaz. Binaların bayır tərəfində və fasadlarında yeni, əlavə inşa edilən balkon və s. tikililər binaların normadan əlavə və qeyri-bərabər yüklənməsinə səbəb olur. Bu da zəlzələ vaxtı binanın daha çox dağılmasına gətirib çıxarır.

Zəlzələ vaxtı bilmək lazımdır ki, dağıdıcı zəlzələlərin təkanlarının davametmə müddəti əsasən bir neçə saniyəyə bərabər olur. İlk təkanlar baş verdikdən sonra müəyyən qısamüddətli fasilələr baş verir və təkanlar yenidən təkrarlana bilər. Əksər hallarda ilk təkanlar ən böyük dağıdıcı gücə malik olurlar. İlk təkanlar baş verdiyi vaxt bina və mənzilin içərisində cırıltı, şaqqıltı, gurultu və s. səslər eşidilməyə başlayır. İlk andan belə səslər insanları vahiməyə salır, adamlar psixi, stress vəziyyəti keçirirlər. Belə anlarda özünüzü ələ alın və ümidsizliyə qapılmayın. Əgər siz mənzildə olarkən ilk təkan baş verirsə, o vaxt var-dövlət, əşya və s. haqda fikirləşmədən mənzildə ən təhlükəsiz sahəni, dəhlizə açılan qapı boşluğunu, əsas aparıcı divarların yaxın künclərini seçin və orada təkanların qurtarmasını gözləyin.

Ən vacib məsələ mənzilin dəhlizə giriş qapısını açıq saxlamaqdır, çünki ilk təkanlardan sonra qapı pərçimlənə bilər, bu isə sizin və ailə üzvlərinizin təhlükəsiz əraziyə çıxmasını çətinləşdirər. Nəzərə alın ki, mənzil dağılsa belə, qapının açıq olması sizin həyatınızı xilas etməkdə mühüm rol oynaya bilər. Çilçıraqların yellənməsini, əşyaların rəflərdən düşməsini, cingilti, xışıltı, gurultu hiss etdikdə qorxu və vahimə hissini özünüzdən uzaqlaşdırmaqla, ola biləcək güclü təkanları gözləmədən, (əgər siz həyət evində və ya hündürmərtəbəli binanın birinci, ikinci mərtəbəsində yaşayırsınızsa) mənzili təcili tərk edib, binadan aralı təhlükəsiz açıq ərazidə dayanın. Əgər yuxarı mərtəbədəsinizsə, 10-15 saniyə müddətində liftdən istifadə etmədən mənzili tərk edə bilərsiniz. Göstərilən 10-15 saniyə mənzili tərk etmək üçün sizə kifayət deyilsə, mənzili tərk etməyin. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, mənzilin təhlükəsiz hissələrində (əsas çıxış qapısının arasında, küncdə, dirək altında və s.) dayanın və ilk təkanları gözləyin, sonra isə mənzili tərk edin. 

Zəlzələ olmayan vaxtlarda çalışın yüksək mərtəbəli binaların pilləkənlərində tez alışan, partlaya bilən əşya olmasın, böyük həcmli ağır lazımsız əşyalarla pilləkən tutulmasın, sərbəst gediş-gəlişə mane olmasın. Binada yaşayan hər bir şəxs buna nəzarət və riayət etməlidir. Özünüzü zəlzələdən qorumaq imkanlarınız məhdud olduqda, heç olmasa, düşən əşyalardan, yüngül daş və divardan qopan suvaqdan qorunmaq üçün mizin (stolun), çarpayının altında və rəflərin, şifonerin içərisində özünüzü qoruyun. Zəlzələ gecə vaxtı baş verdiyi anda kibritdən, alışqandan, şamdan, neft lampasından istifadə etməyin, çünki evinizdə və dəhlizdə olan qaz kəmərlərinin zədələnməsi nəticəsində qaz sızması və bunun nəticəsində yanğın baş verə bilər.

Zəlzələ vaxtı imkanınız olub küçəyə çıxa bilsəniz və ya zəlzələ vaxtı küçədəsinizsə, qırılmış elektrik xətti naqillərindən, dağılmaqda olan binalardan tökülən daş və digər əşyalardan özünüzü qorumaq üçün açıq, təhlükəsiz yerdə dayanmağa çalışın və həyatınızı qoruyun. Əgər zəlzələ vaxtı siz avtomobildəsinizsə, hərəkətinizi dayandırın, binalardan, körpülərdən, yeraltı keçidlərdən, hasarlardan və s. kənar təhlükəsiz yerdə avtomobili dayandırıb, əsas təkanların qurtarmasına qədər maşından düşməyin.

Zəlzələnin baş verdiyi ilk təkanlardan

 sonra həyətə, küçəyə çıxıb yaranmış şəraiti və vəziyyəti ayırd edin və tam təhlükəsiz ərazidə dayanın. Elə yer seçin ki, qəza vəziyyətində olan ev, bina, hasar sizə xətər yetirməsin, vaxtı itirməmək üçün yanınızda ağac, radio, teleqraf dirəyinin olmasına fikir verin və lazım gəldikdə onlardan yapışın.

İlk güclü təkanlardan sonra kimi ayaqyalın, kimi yarısoyunmuş vəziyyətdə ev və mənzilləri tərk edirlər, bəziləri isə özlərini pəncərə və eyvanlardan atırlar.

İnsanların xasiyyətləri müxtəlif olduğu kimi, onların zəlzələyə və onun təzadlanna da baxışları (münasibətləri) müxtəlif olur. Əgər adamlar dağıdıcı zəlzələdən şikəst olmasalar, yaralanmasalar da, olmuş zəlzələnin şahidi olan insanlar uzun müddət (bəzən bir neçə ay) zəlzələnin qorxusu ilə yaşayırlar. Onlara hər bir titrəyiş (tavanın, döşəmənin, divarın, çilçırağın və s.) keçmiş zəlzələni xatırladır və sanki onlarda zəlzələ qorxusu təzələnir. Dünyanın bir çox ölkələrində təbii fəlakət vaxtı insanların keçirdikləri stressləri “neytrallaşdırmaq” üçün mütəmadi fəaliyyət göstərən bərpa mərkəzləri fəaliyyət göstərir və belə mərkəzlər insanların belə ağır stress vəziyyətindən çıxmasına yardım göstərirlər. Artıq 2000-ci ildə baş vermiş zəlzələdən sonra Bakı şəhərində də belə mərkəzlər fəaliyyət göstərməyə başlamış və çox müsbət nəticələr əldə etmişlər. Burada çalışan psixiator, psixoloq və tibb mütəxəssisləri adamların əvvəlki inamlarını özlərinə qaytarır və onların sağlamlıqlarını bərpa edirlər. Göstərilənləri nəzərə alaraq zəlzələ vaxtı heç vaxt ümidsizliyə qapılmamağa çalışın və soyuqqanlı olun, əgər siz buna əməl edə bilsəniz, dağıdıcı zəlzələdən həyatınızı və sağlamlığınızı qorumaq ehtimalı daha çox olar.

Dünya alimləri, elmi-tədqiqat mərkəzləri təbii fəlakətlərin, o cümlədən zəlzələlərin proqnozlarının verilməsi istiqamətində çox geniş aspektli işlər aparırlar. Bu istiqamətdə insanların hissetmə qabiliyyətlərindən də istifadə edirlər. Misal üçün, hər bir təbii fəlakətdən sonra bu fəlakətləri əvvəlcədən görə bilən insanlar peyda olurlar ki, onlar da ola biləcək təbii fəlakətlər haqda insanları xəbərdar etsələr də, əksər hallarda onlara inananlar olmur. İnsanların belə qabiliyyətinin dəqiqliyini, lazımlılığını müəyyən etmək üçün Rusiya Fövqəladə Hallar Nazirliyi nəzdində qeyri-adi laboratoriya yaradılmışdır. Bu laboratoriyanın məqsədi təbii fəlakətlər haqda daha dəqiq proqnozlar verən insanlar haqda məlumat bankı yaratmaqdır. Hələlik 60 nəfər belə qabiliyyətli insan haqda məlumat toplanmışdır. Kompyuter bu insanların verdikləri proqnozların dəqiqliyi, etibarlılığını müəyyən edir. Hələlik göstərilən adamların təbii fəlakətlərə dair verdikləri proqnozların etibarlılığı “yarım proqnoz” səviyyəsindədir. Təbii fəlakət proqnozlarını verən insanların bir qismi təbii fəlakətin başvermə vaxtını, digərləri olma yeri haqda məlumat verə bilirlər. Əksər təbii fəlakətlərin qısamüddətli proqnozları çox vaxt təsdiqlənməsə də, bu ideyanın özü çox maraqlıdır. Yaxın gələcəkdə Azərbaycanda da müvafıq qurumların tərkibində belə bir laboratoriyanın yaradılması məqsədəuyğun olardı.

İnsan zəkası hələlik zəlzələlərin baş verməsinin qısa və uzunmüddətli dəqiq proqnozlarını verə bilməsə də, heyvanlar, quşlar, balıqlar yaxınlaşmaqda olan zəlzələni hiss edir. Ola biləcək zəlzələyə özlərinin müxtəlif davranışları, hərəkətləri ilə büruzə verirlər. Canlıların belə hissetmə qabiliyyətlərindən istifadə edilərək dünyanın ən seysmik ölkələrində (Yaponiyada və s.) ev şəraitində saxlanan quşların, balıqların, heyvanların belə sirli qabiliyyətləri nəticəsində on minlərlə insanlar öz həyatlarını dağıdıcı zəlzələlərdən qorumuşlar.

Heyvanlardan öz həyat tərzlərinin əksər hissəsini yer altında keçirənləri (ilanlar, siçovullar) yuvalarını tərk edib, zəlzələ qurtarana qədər yerin üzərinə çıxırlar, dəniz heyvanları və balıqlar dənizin dərin qatlarından suyun səthinə qalxıb, fasiləsiz narahat hərəkətlər edirlər. Vəhşi heyvanlar zəlzələ ehtimalı olan əraziləri tez bir zamanda tərk edib, təhlükəsiz ərazilərə qaçırlar.

Misal üçün, ev şəraitində akvariumda saxlanılan bəzi balıq növləri zəlzələ olmamışdan bir neçə dəqiqə əvvəl akvariumun (suyun) yuxarısına qalxıb, özlərini fasiləsiz akvariumun divarlarına çırpırlar. Ev şəraitində saxlanan tutuquşuları, bülbüllər qəfəsdə fasiləsiz hərəkətlər edib, bununla da öz narahatlıqlarını büruzə verirlər. Tövlələrdə kəndirlə, zəncirlə bağlanmış inəklər, atlar, itlər yersiz böyürür, kişnəyir, hürür, zingildəyirlər, hər vəchlə bağlandıqları yerdən azad olmağa çalışırlar.

Cənub Şərqi və Cənubi Asiya ölkələrində 2005-ci ildə olmuş sunamilər nəticəsində vəhşi fillərin əsas məskunlaşma ərazilərində, okean sahillərində sunamilərdən sonra bir dənə də olsun fil cəsədinə rast gəlinməmişdir. Bu misal onu göstərir ki, zəlzələ nəticəsində baş vermiş sunamilərdən əvvəl fillər belə qorxulu əraziləri tərk etmişlər. Bu misalı tək fillərə yox, bu ərazilərdə yaşayan digər vəhşi heyvanlara da (meymunlara, şirlərə, pələnglərə və s.) aid etmək olar.

Əgər yuxarıda deyilənlər doğrudursa, onda nə səbəbə insanlar balıqların, quşların, heyvanların bu kimi sirli hiss etmək qabiliyyətlərindən geniş surətdə istifadə etmirlər?

Misal üçün, 2000-ci ildə Bakı şəhərində olmuş zəlzələdən sonra kimlərin evində quş, balıq, heyvan olubsa, onlarla aparılan şəxsi söhbətlər nəticəsində evlərində olan quşların, balıqların, ev heyvanlarının zəlzələdən əvvəl özlərini çox qeyri-adi aparmalarını müşahidə etsələr də, buna fikir verməmişlər. Başqa sözlə, dağıdıcı zəlzələlər tez-tez baş verərsə, insanlar balıqların, quşların, ev heyvanlarının belə hərəkətlərinə görə daha diqqətli olardılar. Digər tərəfdən, Abşeronda, Bakıda dağıdıcı zəlzələ 160 illik fasilədən sonra baş vermişdi. Olmuş təbii fəlakətlər insanların yaddaşlarından tez silinir.

Yuxarıda deyilənləri nəzərə alıb, aşağıdakı nətıcələri çıxarmaq olar:

Güclü zəlzələnin harada və nə vaxt baş verməyinin dəqiq proqnozu hələlik verilə bilinmədiyindən zəlzələnin törətdiyi dağıntı və zərərlərdən qorunma tədbirləri əsasən iki istiqamətdə aparılmalıdır: 1. Tikinti zamanı aşkar təhlükəli rayonlardan dövlət əhəmiyyətli tikintilər istisna olmaqla yerdə qalan tikililərdən imtina etmək lazımdır. 2. Tarixən zəlzələ təhlükəsi olan rayonlarda tikililərin çox möhkəm və etibarlılığını təmin etmək lazımdır. Bundan ötrü əvvəlki zəlzələlərin təcrübəsinə əsaslanmaq lazımdır.

Azərbaycanın bütün ərazisində mikroseysmik rayonlaşdırmanın aparılmaması ayrı-ayrı yerlərdə tikinti işlərinin aparılmasına çətinlik törədir. Bunu nəzərə alaraq, respublikanın bütün regionlarında mikroseysmik rayonlaşdırılması və böyük miqyaslı xəritələşdirilməsi çox vacib və lazımlıdır. Bu işləri birinci növbədə Şamaxı-İsmayıllı, Şəki-Zaqatala zonalarında, Naxçıvanda aparmaq lazımdır. Çünki bu rayonlarda 8-9 ballıq zəlzələ ehtimalı respublikanın başqa rayonlarından daha yüksəkdir.

Göstərilən bölgələrdə bütün tikinti işlərini ciddi nəzarətdə saxlamaq (xüsusilə də fərdi tikililəri) lazımdır ki, bu zaman antiseysmik qaydalara riayət olunsun.

Çox yüksək seysmik ərazilərdə və aktiv sürüşmələrin başvermə ehtimalı olan ərazilərdə təsərrüfat və tikinti işlərinə qadağa qoymaq, həmin yerləri istirahət üçün meşə-parklara çevirmək daha məqsədəuyğun olardı.

Neron BABAXANOV,

BDU-nun professoru,

İsmayıl ƏLİYEV,

BDU-nun həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi kafedrasının müdiri, professor.