XƏBƏR LENTİ

Respublica News - Items filtered by date: Bazar, 21 Fevral 2021

Dil hər bir xalqın varlığının təzahürü, onun milli sərvəti, qan yaddaşıdır. Xalqın taleyi, onun mənliyi, mənəviyyatı və mədəniyyəti olan dil cəmiyyətin təşəkkülü və inkişafı ilə birgə yaranır, tərəqqi edir. Dil ünsiyyət vasitəsi olmaqla yanaşı, millətin simasını səciyyələndirən əsas amildir. Bu amillər nəzərə alınaraq hər bir xalq öz milli dilini qorumalı, inkişaf etdirməlidir. Dünyada dillərin qorunması məqsədilə hər il 21 fevral bütün dünyada Beynəlxalq Ana dili günü kimi qeyd olunur. Keçirilən Beynəlxalq Ana dili günü hər kəsə öz doğma dilini qorumaq, inkişaf etdirmək, gələcək nəsillərə çatdırmaq hüququ olduğunu bir daha xatırladır. Millətin dilinin dövlət statusuna yüksəlməsi isə tarixi hadisə, milli dövlətçilik tarixinin qızıl səhifəsidir. Bu məqam millətin millət olaraq təsdiqidir. Çünki dilin dövlət dili statusuna yüksəlməsi millətin öz taleyinə sahibliyinin, dövlət qurmaq və qorumaq qüdrətinin, eyni zamanda dilinin zənginliyinin sübutudur.

 

“Dilimiz çox zəngin və ahəngdar dildir, dərin tarixi köklərə malikdir. Şəxsən mən öz ana dilimi çox sevir və bu dildə danışmağımla fəxr edirəm” - deyən ümummilli lider Heydər Əliyev ölkəmizdə Ana dilinin hərtərəfli inkişafı, işlək dilə çevrilməsi, beynəlxalq münasibətlər sisteminə yol tapmasının istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir. Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi, ana dilinin inkişafı, tətbiqi və təsir dairələrinin genişlənməsi ilə bağlı ümummilli lider Heydər Əliyevin verdiyi fərmanlar, sərəncamlar, habelə digər hüquqi-normativ aktlar, qanunlar, dilimizin daha da inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Ulu öndər verdiyi fərmanların reallaşması istiqamətində ciddi işlər gördü. Hər şeydən əvvəl, aidiyyatı olan insanlara anlatdı ki, Azərbaycan dili, sadəcə olaraq bir ünsiyyət vasitəsi kimi başa düşülməməlidir. Hər bir azərbaycanlı anlamalıdır ki, ulu babalarımızın, aqillərimizin bizə yadigar qoyduqları bu dil tarixdir, mənəviyyatdır, Azərbaycan xalqının varlığı və Azərbaycan adlı müstəqil dövlətin əsas simvoludur. Ana dilimizin gözəl bilicisi, mahir natiq ulu öndər Heydər Əliyevin dilin qorunmasına yönələn düşünülmüş siyasətinin nəticəsi olaraq Azərbaycan dili dövlətçiliyin əsas atributlarından biri kimi inkişaf edir, qorunur. Azərbaycan dili haqqında verilən fərman və sərəncamlarda Azərbaycan dilinin, xalqımızın, dövlətimizin varlığı və müstəqilliyi sadə və anlaşıqlı bir dildə şərh olunur, Azərbaycan dövlət dilinin tətbiqi və inkişafı ilə bağlı olaraq qarşıda duran vəzifələr göstərilir. Azərbaycan dilinin tətbiq və inkişaf etdirilməsinə dövlət qayğısı artırılmış, Azərbaycan dilinin öyrənilməsi, aparılan elmi araşdırmaların fəallaşdırılması Azərbaycan dilinin cəmiyyətdə tətbiq dairəsinin genişləndirilməsinə səbəb olur. Azərbaycan dili ilə bağlı verilən fərmanlar Azərbaycan dilinə qayğını və onun qorunmasını, Azərbaycan dövlətinin aparıcı siyasi ideoloji vəzifəsi, milli-tarixi marağını özündə əks etdirir.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi dil siyasətini bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev uğurla davam etdirilir. 23 may 2012-ci ildə “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı haqqında” sərəncamda Azərbaycan dilində termin yaradıcılığı sahəsində işlərin tənzimlənməsi və koordinasiya edilməsi üçün Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının yaradılması qərara alınmışdır. Müstəqillik illərində ölkəmizdə aparılan uğurlu islahatlar, quruculuq işləri, yüksək iqtisadi artım, milli inkişaf konsepsiyamızın davamlı həyata keçirilməsi Azərbaycan elminin inkişaf səviyyəsinin yüksəlməsini şərtləndirmişdir. Bu nəzərə alınaraq dilimizin qorunması, saflığının təmin olunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində qarşıda duran problemlərin həllində Komissiya mühüm missiya daşıyır. Elm sahələrinin inteqrasiyası, elmi biliklərin müxtəlif istiqamətlərdə inkişafı, xarici dövlətlərlə ictimai-siyasi əlaqələrin güclənməsi, elm sahələrində terminoloji bazanın inkişafına təsir göstərir. Terminlər ən çox tədqiqat işi aparılan zaman, ictimai-siyasi həyatda baş verən dəyişikliklərdə, həmçinin elmi-texniki, ictimai-siyasi ədəbiyyatların tərcüməsi prosesində, elmi-texniki tərəqqi prosesində, elmi laboratoriyalarda, istehsalat idarələrində, konstruktor bürolarında yaranır. Elm və texnikanın inkişafı ilə əlaqədar yeni anlayışların yaranması, elmlərin inkişafında məfhumların müəyyənləşdirilməsi dilin lüğət tərkibinin zənginləşməsi istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsini tələb edir. Elmi-texniki tərəqqi dedikdə, onun qlobal hadisə olduğunu xüsusi qeyd etmək lazımdır. Təkcə respublikada deyil, ümumən dünya miqyasında belə bir proses gedir və Azərbaycan elmi dilinin lüğət tərkibinin yeni anlayışlarla zənginləşməsində bu prosesin ciddi rolu müşahidə edilir. Belə ki, bir elmi kəşf hər hansı bir ölkədə (İngiltərədə, Yaponiyada) mövcud ola bilər, lakin onun adı prinsip etibarilə Azərbaycan dilində də mövcud olmalıdır. Bu nəzərə alınaraq, Azərbaycan dilində işlənən, o cümlədən yeni yaranan terminlərin toplanması, aprobasiyası və tətbiqinin sürətləndirilməsi dilimizdəki elmi-texniki anlayışların vahid sistem əsasında təkmilləşdirilməsini həyata keçirmək dövrün tələbidir. Qloballaşan dünyada milli elmi məktəblərin dünya elm-təhsil məkanına fəal inteqrasiyası sayəsində çoxsaylı informasiya resurslarından istifadə imkanları yaranmış və bu resurslardan bəhrələnmənin effektivliyi terminoloji vahidlik, dilin daxili imkanları hesabına yeni sözlər yaratmaq, leksik-semantik tərcümənin adekvatlığı ilə müəyyən edilir. Müasir dövrdə elmlərin sürətli inkişafı, onun müxtəlif fənlərin qovuşuğunda yeni istiqamətlərinin formalaşması terminoloji bazanın modernləşməsi ilə müşayiət olunur - fundamental təsəvvürlər və konsepsiyalar daha da dəqiqləşdirilir, köhnə terminlərin semantik yükü dəyişir, bəzi hallarda yalnız orijinal dilə məxsus olan və ya hələ dəqiq tərifə malik olmayan yeni anlayışlar daxil edilir. Bu, informasiya mübadiləsini xeyli dərəcədə çətinləşdirir və elmi materialların tərcüməsində məna təhrifinə səbəb olur. Buna görə də müxtəlif dillər üçün terminoloji leksikanın unifikasiyasını özündə əks etdirən xüsusi terminoloji lüğətlərin yaradılmasına böyük ehtiyac var. Elm sahələrinin inteqrasiyası, elmi biliklərin müxtəlif istiqamətlərdə inkişafı, Azərbaycan dilində işlənən, o cümlədən, yeni yaranan terminlərin toplanması, aprobasiyası və tətbiqinin sürətləndirilməsi dilimizdəki elmi-texniki anlayışların vahid sistem əsasında təkmilləşdirilməsini həyata keçirmək dövrün tələbidir. İnkişafla bağlı mütəxəssislər və elmi tədqiqatla məşğul olan tədqiqatçıların araşdırmaları dil bazasının genişlənməsinə, yeni terminlərin, anlayışların yaranmasına səbəb olur. Məhz buna görə də, elmin bütün sahələrində çalışan tədqiqatçıların normativ sənədlərin tərtibi zamanı qarşılaşdıqları çətinlikləri aradan qaldırmaq, zəruri ehtiyaclarını təmin etmək məqsədilə elmi fəaliyyətdə istifadə olunan, elmi bazanı (termin, məfhum anlayışlarını əhatə edən) özündə əks etdirə bilən lüğətlərin ana dilində işlənib hazırlanması günün tələbidir. Bu nəzərə alınaraq Terminologiya Komissiyasında 2020-ci ildə “Azərbaycanca-türkcə izahlı dilçilik terminləri lüğəti” (tərtibçilər professor Sayalı Sadıqova, dosent Şəbnəm Həsənli-Qəribova), “Rus-Azərbaycan-ingilis dillərində metropoliten terminləri lüğəti” (tərtibçi Fuad Tağızadə), “İzahlı mühasibatlıq terminləri lüğəti” (tərtibçilər: dosent Pərvin Muxtarova, professor Yusif Əhmədov, professor Cəmilə Namazova, dosent Mehman Məzahir Hüseynov), “Texnoloji terminləri lüğəti” (tərtibçi: Elsevər Baba oğlu Fərzəliyev) “Fizioloji terminlər lüğəti (rusca, ingiliscə, azərbaycanca)” (tərtibçilər: AMEA müxbir üzvü R.Y.Qasımov, b.e.d., prof. U.F.Haşımova, b.ü.f.d. Q.M.Palatnikov, t.ü.f.d. A.A.Qaysina, b.ü.f.d. Ş.B.Hüseynov, b.ü.f.d. N.R.Bağırova) müzakirə olunmuşdur.

Terminologiya Komissiyasının qərarı ilə “Azərbaycanca-türkcə izahlı dilçilik terminləri lüğəti” nəşr olunmuşdur. Müstəqillik illərində türk xalqları arasında mədəni, siyasi, iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün mühüm şərait yaranmış, türk dilləri arasında əlaqələr artmış, müxtəlif elm sahələrinin inkişafında inteqrasiya prosesi sürətlənmişdir. Türk xalqlarının bir-birinə yaxınlaşmasında, ictimai-siyasi, elmi-mədəni baxımdan həmrəy olmasında dil ünsiyyəti mühüm faktordur. Türk dillərində dilçilik terminlərinin yaranmasında hər bir dilin zəngin söz xəzinəsindən məqsədəuyğun şəkildə istifadə edilmişdir. Onların formalaşmasında dildaxili faktorların rolu böyükdür. Hər bir dilin zəngin söz xəzinəsi başqa sahələrdə olduğu kimi, dilçiliklə bağlı yeni terminlərin yaradılmasına da imkan verir. Bu nəzərə alınaraq, ilk dəfə “Azərbaycanca-türkcə izahlı dilçilik lüğəti” tərtib olunmuşdur. Lüğətin məqsədinə uyğun olaraq terminlərin izahında dəqiq, sadə izahlara üstünlük verilmişdir. Lüğətin tərtibi zamanı dilçilik terminologiyasında işlənən müxtəlif mənbəli terminlər toplanmış, onların mənası izah edilmiş, mənşəyi, mənbə dildəki mənası, əsas sözün mənasının aydın olması üçün misallar verilmişdir. Lüğətdə ortaq terminlər olduğu kimi saxlanılmışdır. Belə yanaşma terminlərin adlandırılması zamanı onların ilkin mənalarının nəzərə alınması zəruriliyini və etimologiyasını müəyyənləşdirməyə imkan verir.

Müasir dövrdə terminologiyada gedən prosesləri səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biri beynəlmiləl terminlərin sayının sürətlə artmasıdır. Bu cəhət özünü dilçilik terminologiyasında daha qabarıq şəkildə göstərir. Ona görə də, lüğətə mənşəcə latın, yunan, eləcə də ingilis, fransız, alman dillərindən bu dillərə keçən beynəlxalq terminlər, yazılışca və mənaca eyni olanterminlər də daxil edilmişdir. Həmin terminlər izah edilərək onların dəqiq mənası verilmiş, bəzi terminlərdə oxşar mənalar isə olduğu kimi saxlanılmışdır. Lüğətdə türk dilində qarşılığı olmayan, nadir istifadə olunan terminlərin orijinaldakı formaları və həmin ifadələrin qısa izahlı qarşılığı verilmişdir. Tərtib edilmiş lüğətdə elmi-tədqiqat və tədris prosesində daha çox işlənən 1800 termin toplanmış, azərbaycanca-türkcə qarşılığı müəyyənləşdirilmiş və izahı verilmişdir. İlk dəfə izahlı “Azərbaycanca-türkcə izahlı dilçilik lüğəti” tərtib olunmuşdur. Lüğət, tərcümə lüğəti olmaqla bərabər, dilçiliyin bütün sahələrini əhatə elən termini və onların çoxsaylı törəmələrini özündə cəmləşdirir. Bu terminlər elmi əsərlərdə istifadə olunduğu kimi, leksikoqrafik mənbələrdə də (lüğətlərdə) öz interpretasiyasını bu və ya digər dərəcədə tapır. Lüğət ikidilli olduğundan orada əvvəlcə hər bir terminin azərbaycanca, sonra onların türkcə qarşılığı verilmişdir. Lüğət hər bir termini özlüyündə müstəqil leksik material və quruluşa malik “söz-məqalə” və onların müxtəlif forma və məzmunlu söz birləşmələrini özündə cəmləşdirir. Hər bir “söz-məqalə” xüsusi quruluşlu və geniş semantik məzmuna malik olan leksikoqrafik vahidlərin toplusundan ibarətdir. Lüğətin bütün materialları latın qrafikası əsasında sıralanır. “Söz-məqalə”nin əsas informativ elementi olan “baş” söz , hər bir “söz-məqalə”nin önündə durur. “Baş” sözdən sonra “baş” sözün, söz birləşməsinin önündə gələn törəmələri birinci, “baş” sözün ikinci və ya daha sonrakı mövqelərdə işlənən törəmələri isə ikinci halda işlənir. Fikrimizcə, hər bir lüğətin ən yaxşı cəhəti lüğətin sözlüyünün düzgün tərcümə olunmasından və lüğət materiallarının düzgün sıralanmasından ibarətdir. Bu qısa izahat vərəqini oxuyan hər bir oxucu yəqin ki, lüğətdən istifadə zamanı heç bir çətinliklə üzləşə bilməyəcəkdir. Lüğətin müsbət məziyyətlərindən biri də budur ki, orada hər bir terminin anlamı, terminoloji funksiyası haqqında geniş məlumat verilir. Lüğətin tərtibi zamanı dilçilikdə işlənən müxtəlif mənbəli terminlər toplanmış, mənşəyi, mənbə dildəki mənası izah edilmişdir.

Komissiyasının qərarı ilə nəşr olunan “Rus-Azərbaycan-ingilis dillərində metropoliten terminləri lüğəti”ndə bu sahədə istifadə olunan terminlər toplanmış və rus-Azərbaycan-ingilis dillərində qarşılıqları müəyyənləşdirilmişdir. Hazırkı dövrdə Azərbaycan Respublikasında xarici investisiya hesabına icra olunan inşaat işlərinin miqyasının artması nəticəsində bu işlərdə əsasən ingilis dilində terminlərdən istifadəni nəzərə alınaraq, rusca-azərbaycanca-ingiliscə metropoliten terminləri lüğətinin tərtib və nəşr edilməsi zəruri hesab edilir. Müasir dövrdə elmi-texniki tərəqqi, metropoliten vasitələrinin konstruksiyasına tətbiqi bu sahədəki terminlərin dinamik zənginləşməsini zəruri edir. Hazırlanmış terminlər lüğətinə 13000-dən (on üç min) çox termin və terminoloji birləşmə daxil edilmlşdir. Metropolitendə yeni texnika və texnologiyaların tətbiqi nəticəsində terminlər sisteminə daxil olmuş yeni məfhumlar və anlayışlar əsas götürülmüş və ana dilinin lüğət tərkibi hesabına yeni terminlər yaranmışdır. Lüğətin tərtibi prinsipi nəzərə alınaraq, metropoliten infrastrukturu ilə bağlı işlədilən və anlayışı özündə əks etdirən terminlərə geniş yer verilmişdir. Terminlərin Azərbaycan dilinə tərcümə prosesində onların tam ifadə olunmasına xüsusi önəm verilmiş, lüğətin tərtibində metropolitenin mürəkkəb infrastrukturu nəzərə alınaraq onun bütün sahələrinə aid, struktur bölmələri ilə əlaqədar digər əsas sahələrlə bağlı elm və texnologiya, informatika haqqında anlayış və terminlər lüğətə daxil edilmişdir. Lüğətin hazırlanmasında son illərdə nəşr olunmuş müxtəlif təyinatlı elmi-nəzəri ədəbiyyatlardan, təlimat və normativ sənədlərdən istifadə edilmişdir. Təqdim olunan termin və anlayışlara aid məqalələr əlifba prinsipi ilə (hər terminin adı rus-Azərbaycan, ingilis dillərində) verilmişdir. Belə yanaşma ədəbiyyatda rus və ya ingilis dilində rast gəlinən terminlərin Azərbaycan və ingilis dilində qarşılıqlarının düzgün müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Lüğəti tərtib edən zaman müəllif yeni anlayışların ifadəsi üçün alınma terminlərdən çox sözseçmə prinsipinə - dilin lüğət tərkibində işlənən, ya da kalka yolu ilə yaradılan terminlərə üstünlük vermişdir.

Dünyada və ölkəmizdə iqtisadiyyatın sürətli inkişafı ilə bağlı olaraq lüğətlərin ana dilində işlənib hazırlanması zərurəti yaranmışdır. Xüsusilə, müxtəlif mülkiyyət formalı müəssisələrdə, o cümlədən, xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində, büdcə sahəsində, idarəetmə dövlət orqanlarında, kiçik biznesdə mühasibat uçotu ilə bağlı yeni terminlər yaranır. Bu nəzərə alınaraq Terminologiya Komissiyasının qərarı ilə “İzahlı mühasibatlıq terminləri lüğəti” nəşr olunmuşdur. Lüğətin tərtibi zamanı beynəlxalq uçot, mühasibat uçotunun nəzəriyyəsi və müxtəlif nəzəri məktəblərin fəaliyyətini əks etdirən anlayışlar, əmtəəşünaslıq, istehsalın təşkili və idarəedilməsi, statistika, büdcə, vergi və gömrük hüququ, maliyyə hesabatı, auditlə bağlı terminlər toplanmışdır. Lüğətdə uçot və maliyyə hesabatına dair beynəlxalq tələblər və mühasibat uçotunun hüquqi tənzimlənməsi haqqında, o cümlədən uçot standartları ilə bağlı terminlər də daxil edilmişdir. Anlayışların böyük qrupu vergi və ödəniş növləri, müxtəlif rüsumlar (gömrük, nəqliyyat, o cümlədən sığorta və sairə ilə bağlıdır) ilə bağlıdır. Tərtib olunan lüğətdə iqtisadiyyatın planlaşdırma, mühasibat uçotu, maliyyə - kredit, bank, sığorta, beynəlxalq valyuta-kredit, audit, informasiya, riyazi - iqtisadi üsullar, iqtisadi təlim və nəzəriyyələr və digər sahələri əhatə edən 7000-ə yaxın termin toplanmış və izahı verilmişdir. Terminlərin hər biri haqqında izah xarakterli konkret şərhin verilməsi oxucuya anlayış haqqında ilkin informasiyanı əldə etməyə imkan yaradır. Bununla yanaşı hər hansı bir termin həmin sahədə bir neçə mənada işlənirsə, onların hər biri haqqında ayrıca məlumat verilir. Eyni terminin iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində fərqli mənalarda işləndiyi halları da lüğətdə öz əksini tapmışdır.

Terminologiya Komissiyasının qərarı ilə nəşr olunan “Texnoloji terminlər lüğəti” (Elsevər Baba oğlu Fərzəliyev, Bakı, Turxan NPB, 2020, - 256 səh.) çoxdilli tərcümə lüğəti və qismən izahlı lüğət olmaqla texnologiya sahəsində işlənən terminləri əhatə edir. Lüğətə qida sənayesinin və bu sənaye sahəsi ilə sıx əlaqəsi olan kənd təsərrüfatı sahəsinin, xalq təbabətinin və səhiyyə sahəsinin müxtəlif bölmələrinə aid olan çoxsaylı terminlər daxil edilmişdir. Qida mühəndisliyi ixtisası üzrə “Texnoloji terminlər lüğəti” rus, Azərbaycan və latın dillərində tərtib edilmiş ilk lüğətdir. Bura daxil edilmiş bütün terminlərin Azərbaycan və latın dilində tərcüməsi verilmişdir.

Azərbaycan dilinin və onun ayrılmaz tərkib hissəsi olan elmi dilin inkişafı yeni terminoloji lüğətin yaradılmasını tələb edir. AMEA-nın akademik Abdulla Qarayev adına Fiziologiya İnstitutunda fiziologiyanın müxtəlif sahələrində çalışan yüksək ixtisaslı kollektivinin hazırladığı lüğət bu yolda mühüm addımdır. İnsan və heyvan fiziologiyası ilə bağlı ilk rusca-azərbaycanca lüğət 1960-cı ildə akademik Abdulla Qarayev və professor Məhərrəm Mustafayev tərəfindən tərtib edilmişdir. Sonrakı illərdə respublikanın bir sıra elm və təhsil müəssisələrində fiziologiya üzrə elmi tədqiqatlar geniş vüsət almışdır. Müxtəlif elmi istiqamətlər elmi terminlərin, xüsusilə fiziologiya sahəsində işlənilən terminlərin rus və ingilis dillərindən tərcümələrini ya hərfi, ya semantikası təhrif olunmuş şəkildə elmi leksikona gətirilmişdir. Akademik Abdulla Qarayev adına Fiziologiya İnstitutu AMEA-nın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş ümumi yığıncaqda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin irəli sürdüyü elmi prioritetlər haqqında AMEA Rəyasət Heyətinin 18 noyabr 2015-ci il tarixli, 17/1 saylı qərarının “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması istiqamətində dilçilik üzrə müvafiq tədbirlərin həyata keçirilməsi” bəndini əsas tutaraq fizioloji terminlərin yeni üçdilli (rusca, ingiliscə, azərbaycanca) izahlı lüğətinin tərtib edilməsi təklifini irəli sürmüşdür. Təqdim olunan “Fizioloji terminlər lüğəti” (rusca, ingiliscə, azərbaycanca)” elmi və tədris mənbələrində istifadə edilən terminləri özündə cəmləşdirir. Lüğətdə “fizioloji terminlər” dedikdə yalnız sırf fizioloji prosesləri əhatə edən terminlər deyil, həmçinin fiziologiya ilə əlaqəli olan tibb, biokimya, biofizika, molekulyar biologiya, molekulyar genetika və s. elm sahələrindən olan və fiziologiyanın müvafiq bölmələrində işləklik qazanan 4 minə yaxın termin öz əksini tapmışdır. Rus dilində işlənən terminlər ingilis və Azərbaycan dillərində müvafiq ekvivalentləri və Azərbaycan dilində qısa elmi izahı ilə verilmişdir.

Elmi-texniki tərəqqi dövründə Azərbaycan dili dövrün tələblərinə uyğun olaraq inkişaf etdirilir, Azərbaycan dilinin özünəməxsus inkişaf qanunları ilə cilalanmış kamil qrammatik quruluşu, zəngin söz ehtiyatı, geniş ifadə imkanları, mükəmməl əlifbası, yüksək səviyyəli yazı normaları qorunur. Çünki Azərbaycan dili Azərbaycan xalqının mənəviyyat bayrağıdır. Bu bayrağı dünyanın əksər qitələrində yaşayan Azərbaycan xalqı yaşadır. Azərbaycan dili tarixən çox mürəkkəb bir regionda, müxtəlif sistemli dillər mühitində bütün əngəllərə baxmayaraq formalaşmış və inkişaf etmişdir. Hazırda da Azərbaycan dilinin keşiyində durmaq dövlət siyasətinin məqsədyönlü fəaliyyətinə çevrilmişdir. Müstəqil Azərbaycanda dövlətçiliyin əsas atributlarından olan Azərbaycan dilinin hakim dil kimi qorunub möhkəmlənməsində, daha da inkişaf etdirilməsində, əcnəbi dillərin, xüsusilə ingilis və rus dillərinin ünsiyyətdə rəqabət apardığı bir zamanda dilimizə qayğı daha da artırılmalıdır. Elmin bütün sahələrinə dair məlumata malik olmaq, milli mədəniyyətimizi dərindən bilmək və onun carçısına çevrilmək, milli dil və onun problemlərini dövlət siyasətinə çevirmək, dövlət idarəçiliyində kifayət qədər səlahiyyət sahibi olmaq, xalqın mənəvi sərvətlərini yaşatmaq hər bir azərbaycanlının borcudur.

Sayalı SADIQOVA,

Terminologiya Komissiyasının

sədr müavini,

filologiya elmləri doktoru, professor.

Published in Digər xəbərlər

Qırx dörd günlük şanlı Zəfər yürüşündə işğaldan azad edilən ərazilərimizdə infrastruktur işlərinə start verilib. Prezident İlham Əliyevin təməlini qoyduğu Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xətti yaxın gələcəkdə yenidən fəaliyyətə başlayacaq.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri Füzuliyə səfər edib, Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin təməlinin atıldığı yerdə olub.

Ələt-Culfa xətti üzərində olan Horadiz-Ağbənd dəmir yolu erməni işğalı nəticəsində dağıdılmış və həmin istiqamətdə qatarlar 1993-cü ildən fəaliyyətini dayandırmışdır. 1994-cü ildə uğurlu Horadiz əməliyyatı nəticəsində Füzulinin 22 kəndi və Horadiz şəhəri işğaldan azad edildi. Bundan sonra qatarlar Horadizdə eyniadlı stansiyaya qədər işləməyə başladı.

Ötən il Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qüdrətli Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində düşmənin belini qıraraq ona sarsıdıcı zərbə vurdu. Qəhrəman Azərbaycan əsgəri rayonlarımızı, o cümlədən strateji əhəmiyyətə malik olan bu dəmir yolu xəttini də əsl sahiblərinə qaytardı.

Uzun illər Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin işçisi olan Soltan İsmayılov təcrübəli dəmiryolçudur. O, bərpa ediləcək bu xətti “Ümid körpüsü” adlandırır. Bildirir ki, vaxtilə bu dəmir yolu xətti üzərindən hər gün yük və sərnişin qatarları hərəkət edirdi: “Sərnişin qatarları Mincivana, İrəvana qədər gedirdi. Horadizdən sonra “Böyük Mərcanlı”, “Mahmudlu”, “Soltanlı”, “Xələfli”, “Qumlaq”, “Akara”, “Xurama” və “Mincivan” stansiyaları gəlirdi. Lakin düşmən bu stansiyaları da dağıdıb. Hətta Culfaya uzanan yol Tehrandan da keçirdi. Buna görə də bu dəmir yolu hər zaman strateji əhəmiyyətə malik olub. Beynəlxalq əhəmiyyətə malik bu xətt, eyni zamanda, uzun fasilədən sonra Azərbaycan və onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikasını dəmir yolu ilə bir-birinə bağlayacaq və ölkəmizin sərhədləri arasında “Ümid körpüsü” olacaq”.

Otuz ilə yaxındır işlək olmayan Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin ümumi uzunluğu 100 kilometrdir. Bu nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycan vətəndaşlarının azad olunmuş torpaqlara gediş-gəlişində, yüklərin daşınmasında da əhəmiyyətli rol oynayacaq. Həmçinin Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa dəmir yolu əlaqəsinin yaranmasına böyük töhfə verəcək.

Füzuli Rayon İcra Hakimiyyətinin əməkdaşı Bayram Niftəliyev deyir ki, dəmir yolu xəttinin təməlinin qoyulduğu yer Horadiz stansiyası olacaq. Tam gücü ilə fəaliyyət göstərəndə həm Qərbdən-Şərqə, həm də Şərqdən-Qərbə Azərbaycan ərazisindən yüklərin daşınmasına imkan verəcək. Bir sözlə, Avropa ölkələrinin, Rusiyanın, Orta Asiya və Qafqaz regionlarının Fars körfəzi və Hindistana çıxışına, Xəzəryanı ölkələrin Qara dəniz limanları ilə ticarət əlaqələrinin intensivləşdirilməsinə şərait yaradacaq.

 

 

AZƏRTAC

Published in Digər xəbərlər

AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı, Azərbaycan Rus İcmasının sədri Mixail Zabelin bu barədə Rusiyanın “Nasionalnaya slujba novostey” informasiya agentliyinin mətbuat mərkəzində keçirilən “Rusiya parlamentarilərinin Dağlıq Qarabağa ilk səfəri” mövzusunda Moskva-Bakı telekörpüsündə məlumat verib.

Deputatın sözlərinə görə, Qarabağın işğaldan azad edilmiş ərazilərində yerləşən evlərinə qayıtmağı arzu edən rus ailələri bu barədə ona müraciət edirlər. Məsələn, Krasnodar diyarından olan iki molokan ailəsi və Azərbaycanın Russkiye Borisı kəndindən olan daha iki ailə əvvəllər yaşadıqları Tərtər rayonuna qayıtmaq arzusunu bildirib. M.Zabelin təəssüf hissi ilə qeyd edib ki, həmin ailələr Tərtər rayonunda əvvəllər yaşadıqları kənddən erməni silahlı dəstələri tərəfindən qovulub, kənd özü isə işğal dövründə tamamilə dağıdılıb.

Deputat bildirib ki, azərbaycanlılar erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş ərazilərin Azərbaycana qaytarılacağı günü 30 il gözləyiblər. O xatırladıb ki, yüzlərlə rus gənc Azərbaycan Ordusunun tərkibində öz torpaqlarının azad edilməsi uğrunda vuruşub. Onların arasında həlak olanlar da var. Biz bu gəncləri ehtiramla yad edirik.

M.Zabelin deyib: “Bizim Prezident dəfələrlə vurğulayıb ki, biz bu münaqişənin sülh yolu ilə həll edilməsini istərdik. İndi Dağlıq Qarabağ zonasında çox mürəkkəb vəziyyət yaranıb, ona görə ki, insanlar doğma yurdlarına qayıtmaq istəyir, lakin orada ərazilərin minalardan təmizlənməsi prosesi getdiyi üçün vəziyyət mürəkkəbdir. Minalardan təmizlənmə prosesində insanlar həlak olur. Təəssüf ki, erməni tərəfi şəhərlərin və qəsəbələrin minalanmasının xəritələrini bizə vermir. Bu onu göstərir ki, onlar həmin əraziləri xaotik şəkildə minalayıblar”.

Milli Məclisin deputatı onu da vurğulayıb ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra ermənilər işğal etdikləri yerləri tərk edərkən, əksəriyyəti vaxtilə azərbaycanlılara məxsus olmuş evləri yandırıb və dağıdıblar. Azərbaycan Parlamentinin üzvü deyib: “Ermənilər bu evləri dağıdır, meşələri qırır, qalan oduncağı Ermənistana daşıyıb aparırdılar. Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə bəyan edib ki, biz Dağlıq Qarabağ ərazisini son vaxtlarda tərk etmiş bütün erməni qaçqınları qəbul etməyə hazırıq və onlar həmin ərazilərdə azərbaycanlı əhali ilə birlikdə dinc yanaşı yaşaya bilərlər. Lakin təəssüf ki, erməni tərəfi buna hazır olmadığını bildirir”.

Deputat bəzi erməni siyasətçilərin qisasçılıq barədə aqressiv bəyanatları mövzusuna toxunaraq belə meyillərin aradan qaldırılmasında Rusiyanın mühüm rol oynaya biləcəyini qeyd edib.

AZƏRTAC

Published in Digər xəbərlər

Müasir dövrdə regionlarımızda peşə təhsilinin inkişafı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər”də ən vacib istiqamətlərdən biri rəqabətli insan kapitalının formalaşdırılmasıdır. Peşə təhsili sistemində kadr hazırlığı bu sahədə qarşıda duran ən mühüm vəzifələrdən biridir.

Bu fikirləri Lənkəranda AZƏRTAC-ın bölgə müxbirinə açıqlamasında təhsil nazirinin müavini İdris İsayev bildirib.

Ölkəmizdə peşə təhsili sisteminin inkişafı və peşə təhsili şəbəkəsinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi istiqamətində işlərə başlandığını vurğulayan nazir müavini, regionlarda yeni peşə təhsili müəssisələrinin tikildiyini söyləyib: “Bərdə şəhərində inşa edilən yeni peşə təhsili kompleksində tikinti işləri artıq başa çatıb. Yaxın vaxtlarda orada yeni avadanlıq quraşdırılacaq. Cəlilabad şəhərindəki peşə təhsili kompleksinin yataqxana binası əsaslı təmir edilib. Lənkəran şəhərində inşa ediləcək peşə təhsili kompleksinin isə layihəsi hazırlanıb və bu məqsədlə büdcə vəsaiti ayrılıb. Bir ay müddətində Lənkəranda da tikinti işlərinə başlanılacaq. Bu ilin sonunadək hər üç peşə təhsili kompleksi istifadəyə veriləcək”.

***

Peşə təhsili sistemi kompleksi dedikdə, yalnız tədris korposundan söhbət getmir, burada, həmçinin tələbələrin istehsalat təcrübələrinin həyata keçirilməsi üçün müxtəlif sahələrin tədrisi ilə bağlı emalatxanaların, tələbələrin istirahəti və asudə vaxtlarının səmərəli təşkili üçün yataqxananın, idman meydançalarının və istirahət guşələrinin tikintisi də nəzərdə tutulur.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, bu sözləri Lənkəranda jurnalistlərə açıqlamasında təhsil nazirinin müavini İdris İsayev söyləyib.

Lənkəran şəhərində tikiləcək peşə təhsili kompleksində kənd təsərrüfatının və sənayenin müxtəlif sahələri, o cümlədən xalçaçılıq, aşpazlıq ixtisaslarının tədrisinin həyata keçiriləcəyini bildirən İ.İsayev, peşə təhsili kompleksində 1000 nəfərə yaxın tələbənin təhsil alacağını diqqətə çatdırıb: “Yüksək peşə təhsili sistemində təhsil alan tələbələr bakalavr diplomu alacaqlar. Bununla da onlar qəbul imtahanlarında iştirak etmədən ali məktəblərə qəbul olunmaq imkanı qazanacaqlar.”

***

Ölkəmizin digər regionlarında olduğu kimi, cənub regionunda da gənclərin məşğulluğu məsələsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bölgələrdə yeni peşə təhsili müəssislərinin fəaliyyətə başlaması gənclərin məşğulluğunun təmin edilməsində dəstək rolunu oynayacaq.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, bu barədə təhsil nazirinin müavini İdris İsayev Lənkəranda jurnalistlərə müsahibəsində danışıb.

Gənclərin məşğulluğunun təmin edilməsində işəgötürənlərlə peşə təhsili müəssisələri arasında qarşılıqlı əlaqələrin yaradılmasının çox önəmli olduğunu söyləyən nazir müavini, peşə təhsili müəssisələrində təhsil alanların işə cəlb edilməsinin vacib olduğunu diqqətə çatdırıb: “İşəgötürənlər peşə təhsili müəssisələrində tədris prosesinin bütün mərhələlərində iştirak etməlidirlər. Biz Lənkəranda fəaliyyət göstərən iri şirkətlərin rəhbərləri ilə görüşdük, onlarla bu istiqamətdə fikir mübadiləsi apardıq. Müzakirələr zamanı aydın oldu ki, işəgötürənlər də bu işdə maraqlıdırlar”.

İdris İsayev deyib: “İşəgötürənlərdən istəyimiz ondan ibarətdir ki, təhsil proqramlarının hazırlanmasında, tələbələrin biliklərinin qiymətləndirilməsində, onların iş təcrübələrinin həyata keçirilməsində və işə götürülməsində fəal iştirak etsinlər”.

 

AZƏRTAC

Published in Elm və təhsil

Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Səbinə Əliyeva və BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının Cənubi Qafqazdakı ofisinin insan hüquqları üzrə baş müşaviri Vladimir Şkolnikov arasında videokonfrans formatında görüş keçirilib. BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının Bakı ofisinin İnsan Hüquqları üzrə Milli Müşaviri Kamran Bağırov və Ombudsman Aparatının rəhbəri Aydın Səfixanlı da görüşdə iştirak ediblər.

Bu barədə mətbuat xidmətindən aldığımız məlumatda bildirilir ki, videokonfransda Ombudsman təsisatı ilə BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığı arasında üç illik əməkdaşlıq planı üzrə müxtəlif istiqamətlərdə qarşılıqlı əlaqələrin inkişaf perspektivləri barədə müzakirələr aparılıb.

Müvəkkil Səbinə Əliyeva BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığı ilə birgə əməkdaşlıqda ötən müddət ərzində həyata keçirilən tədbirlər, o cümlədən paytaxtda və regionlarda aztəminatlı ailələrə yönəlmiş pulsuz hüquqi yardımın təşkili, vəkillərin, hüquqşünas tələbələrin, QHT nümayəndələrinin iştirakı ilə insan hüquqları ilə bağlı müxtəlif mövzularda təlimlərin keçirilməsi barədə geniş məlumat verərək, bunun insan hüquqlarının müdafiəsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb.

S.Əliyeva Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü nəticəsində beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin, beynəlxalq humanitar hüquq normalarının kobud şəkildə pozulduğunu, beynəlxalq səviyyədə qadağan edilmiş silahlardan mülki şəxslərin və obyektlərin atəşə tutulduğunu, nəticədə dinc sakinlər arasında çox sayda tələfat və yaralanma hallarının baş verdiyini, mülki evlərin, tarixi və mədəni abidələrin, inzibati binaların, təhsil müəssisələrinin, uşaq bağçalarının, xəstəxanaların və sosial obyektlərin dağıdıldığını qeyd edib. Ombudsman, həmçinin ermənilər tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə çoxsaylı minaların basdırıldığını, günahsız dinc sakinlərin minalara düşərək həlak olduğunu, müharibədən zərər çəkmiş əhalinin psixoloji sarsıntılar keçirdiyini diqqətə çatdırıb.

Eyni zamanda, müharibədən əziyyət çəkən şəxslərdə post-travmatik stres pozuntularının qarşısını almaq məqsədilə Ombudsmanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən psixoloji yardım layihəsinə BMT tərəfindən lazımi dəstək göstərilməsi təklif olunub.

Görüşdə ali təhsil müəssisələrinin bakalavriat və magistratura pilləsində insan hüquqlarına dair təlim proqramlarının, Ombudsman tərəfindən Azərbaycanın milli insan hüquqları institutu qismində BMT-nin müqavilə qurumlarına təqdim olunan paralel hesabatların hazırlanması prosesində birgə əməkdaşlıq istiqamətləri müzakirə edilib.

M.MUSTAFAYEV,

“Respublika”.

Published in Digər xəbərlər
Bazar, 21 Fevral 2021 11:16

İstedadla zəhmətin bəhrəsi

Müsahibimiz sənətşünaslıq doktoru professor Rafiq İMRANİdir

Sənətşünaslıq doktoru, professor Rafiq İmrani Azərbaycanda musiqi sənəti sahəsində 52 il iş stajı olan musiqiçidir. Onun Azərbaycan musiqi tarixinə həsr etdiyi və əlində çapa hazır olan bir neçə cilddə Azərbaycanın Musiqi Mədəniyyətinin dünyada təbliği üçün önəmli olan kitabları haqqında məlumat əldə etdikdən sonra bu qərara gəldik ki, onunla görüşüb qəzetimiz üçün müsahibə alaq.

Professor Rafiq İmrani tədqiqatçılıq fəaliyyəti ilə yanaşı, milli musiqi sənətinin qızğın təbliğatçısıdır. Oxucularımıza onun əsərləri və fəaliyyəti haqda qısa da olsa bildirmək istərdik ki, 26 ildir ki, o, Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının üzvü kimi ölkəmizdə və xaricdə, müxtəlif qəzet və jurnallarda çoxsaylı məqalələr dərc etdirmiş, AzTV-də, İctimai Televiziyada Muğam və Aşıq verilişlərinin müəllifi olmuşdur. O, həm də musiqişünas alim kimi Azərbaycan Muğam və Aşıq sənətini, Azərbaycan Musiqi tarixi haqqında Respublika, ümumittifaq və xarici ölkələrdə keçirilən Elmi konfranslarda, simpoziumlarda, Beynəlxalq konqreslərdə iştirak etməklə yanaşı, Türkiyədə Beynəlxalq tədbirlərin təşkilatçısı və sədri olmuşdur.

R.İmrani 2008-2011-ci illərdə respublikada “Nur” Ziyalılar Birliyinin sədri olmuşdur. O, Ziyalılar Birliyinin sədri kimi AMEA-nın sabiq prezidenti, akademik M.K.Kərimov, AMEA-nm vitse-prezidenti akademik Nailə Vəlixanlı və bir qrup alim və musiqi sənət adamları ilə birgə ulu öndər Heydər Əliyevin 85 illiyini Dərbənddə Dərbəndin rəhbərliyi və Dağıstanın millət vəkillərinin iştirakı ilə yüksək səviyyədə keçirmişdir.

Professor Rafiq İmrani musiqi sahəsində analoqu olmayan, orijinal və ilk dəfə olaraq yazılmış; “Azərbaycan Muğamlarının İnkişaf Tarixi” (B.Oğuz, 1994), “Azərbaycan Musiqi tarixi”(Ən qədim dövrlərdən bizim eraya qədər) (B.Elm,1997), “Muğam tarixi”(B.Elm, 1999), “Muğam Şumerdən başlayır” (B.Elm, 1999), “Muğam fəlsəfəsi” (Tehran-Təbriz. 2011), “Bəhram Mənsurov” (B.2000) rus dilində və sayı 10-dan çox olan başqa əsərləri ilə görkəmli musiqişünas alim kimi tanınmışdır.

1972-ci ildə A.Zeynallı adma Bakı Musiqi Məktəbini, 1977-ci ildə isə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını fərqlənmə diplomları ilə bitirdikdən sonra Rafiq İmrani Azərbaycanın xalq artistləri S.Ələsgərov və Ramiz Mirişlinin dəvəti ilə 1979-cu ildə Ü.Hacıbəyli adma Bakı Musiqi Akademiyasında əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Burada müəllim, dosent, professor vəzifələrində çalışmışdır. 2001-2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyasının prorektoru, 2004-2013-cü illərdə AMEA-nm Folklor İnstitutunda şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. Onun Azərbaycanın və Türk Dünyasının qədim Musiqi tarixi, Muğam və Aşıq sənəti kimi möhtəşəm sənət janrları haqqında orijinal tədqiqatları vardır. R.İmrani etnik mədəniyyətin, xüsusilə də musiqi mədəniyyətinin tarixinin öyrənilməsində yeni elmi sahənin “Etnomuzopsixologiya” elminin yaranmasının zəruriliyi haqqında Türkiyə elmi dairələrindəki çıxışları diqqətimizi çəkmişdir. Müsahibimizin Universitetlərin qış tətilində Azərbaycanda olmasını eşitdikdə onun fəaliyyətlərindəki yeniliklər haqqında məlumat alıb hörmətli oxucularımıza, musiqisevərlərimizə çatdırmaq məqsədi ilə onunla görüşüb bu müsahibəni verməyi xahiş etdik.

Rafiq İmraninin bəstəkarlıq yaradıcılığı da uğurlu olmuşdur. Onun təhsil illəri fakiltativ olaraq bəstəkarlıq sinifini bitirməsi, bu sahədə gərgin çalışması karına gəlmişdir. Onun “Doğma yurdum Türkiyə”, “Vətən sevdası” əsərləri Ankara Prezident Orkestrasına daxil edilmişdir. Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin sözlərinə bəstələdiyi “Azərbaycan-Türkiyə”, mahnısı geniş yayılmışdır. Son illər bəstələdiyi əsərlər barədə Rafiq İmrani yazmışdı: “Sözləri və musiqisi mənə aid olan “Zəfər sənin, Azərbaycan-Türkiyə”, “Qarabağın dağları” mahnılarını, Mədinə Gülgünün “Amandır, qəlbimə toxunma, qatil” sözləri ilə başlayan qoşmasına bir romans yazmışdı. Musiqi sahəsində son bəstəm böyük Simfonik orkestr üçün Türkiyə Cümhuriyyətinin 100 illiyinə ithaf etdiyim “Simfonik poema” əsəridir”.

Azərbaycan xalqının mənəvi dəyərlərinin - Muğam və Aşıq sənətinin sorağında olan, ömrünü müqəddəs işə həsr edən - qayğıkeş müəllim, yorulmaz tədqiqatçı alim, istedadlı bəstəkar Rafiq İmraninin müsahibəsini qədirbilən oxuculara təqdim edirik. 

 

–Rafiq müəllim, musiqi ictimaiyyəti Sizi görkəmli musiqişünas, araşdırıcı alim, nəzəriyyəçi kimi yaxşı tanıyır, mümkünsə oxucularımızla yaxından tanışlıq xatirinə həyatınızdan bir neçə kəlmə məlumat verəsiniz:

–Ulu babam Hacı İbrahimin nəsli İrəvan xanlığının mədəniyyət mərkəzi qədim İrəvan şəhərinin köklü sakinləri olmuşlar. Babam Hacı Bağırın övladları - atam Hüseyn, əmim Həsən və bibim Məşədi Səhnə İrəvanda Gimnaziyada, sonra isə İrəvan Pedaqoji Universitetində təhsil almışdılar. Əmim və atam görkəmli siyasi xadim Əziz Əliyevlə təhsil illərindən yaxın dost olmuşlar. Bizim bağımız İrəvanda Armudlu məhəlləsində Göy Məscidin arxasında yerləşirdi. Böyük bağımızın ortasından Zəngi çayı axırdı, yay payız ayları bu səfalı bağa atamın dostları - siyasi xadim Əziz Əliyev, akademik Mustafa Topçubaşov, İrəvanda tanınmış ziyalılar, Bağırovlar, Ələkbərovlar, İbrahimbəyovlar qonaq gələrdilər. 1923-30-cu illərdə atam Ermənistanda; Ləmbəlidə və digər məntəqələrdə müəllim, məktəb müdiri, Kalinino rayonunun İlməzli Kənd Sovetinin sədri və digər vəzifələrdə çalışmışdır.

1930-38-ci illərdə isə atam Hüseyn İbrahimov Naxçıvanda həm məktəbdə, həm də texnikumda müəllimlik edərkən onun şagird və tələbələri arasında ulu öndər Heydər Əliyev, görkəmli şairlər - İslam Səfərli və Adil Babayev, AMEA-nın müxbir üzvü Kərim Kərimov, əmim oğlu Bağır İbrahimov və başqaları olmuşdur. Ulu öndər Heydər Əliyev Naxçıvanın ziyalıları ilə görüşündə tələbəlik illərini xatırlayarkən demişdir ki, “Naxçıvanda oxuyarkən bizim müəllimimiz Hüseyn İbrahimov var idi, onu xatırlayıram”. Siyasi xadim Əziz Əliyev 1938-ci ildə atamla əmimi İrana işgüzar səfərə göndərmişdi. Onlar İranın Xoy şəhərinə, oradan da Təbriz şəhərində, Təbrizdə “21 Azər Nehzəti” Milli Azadlıq Hərəkatının lideri S.C.Pişəvəri ilə bir yerdə çalışaraq fədai olmuşlar. İrandan 1946-cı ildə geri döndükdən sonra bizim soyadımızda İmrani sözü ləqəb kimi işləndi. Buna görə də məni bəzən iranlı güman edirlər. Rəhmətlik qardaşım Sabir Hüseyn oğlu İbrahimov Naxçıvanda, bacılarım Təbrizdə, mən isə Bakıda anadan olmuşuq. Lakin soyadımızı təsdiq edən şəhadətnamədə İmrani də yazılmışdır. Mənim doğum şəhadətnaməmdə həm İmrani, həm də Bağırov soyadı vardır. Odur ki, deyə bilərəm ki, biz iranlı deyilik. Amma onu da demək istərdim ki, haralı olmağın o qədər də əhəmiyyəti yoxdur. Yetər ki, doğulduğun vətənə layiq övlad olasan. Azərbaycanın, Cənubi Azərbaycanının, Anadolunun və bütün Turan dünyasının hər qarış torpağı bizim vətəndir. Çünki bizlərin qədim soykökümüz Oğuzlara, Kumanlara (Qıpçaqlar), Qutilərə, Lulubəylərə, Turukulara, Kimmerlərə və başqa Türk boylarına, nəhayət Ön Türklərə dayanır. Odur ki, harada doğulmağımızdan asılı olmayaraq biz Türk oğlu Türkük.

–Rafiq müəllim, musiqi sənətinə vurğunluğunuz, doğmalığmız necə yaranıb? Siz ömrünüzü musiqi sənətinin öyrənilməsinə həsr edirsiniz. Ailənizdə musiqiçi olubmu?

–Xeyr! Ailəmizdə və nəslimizdə musiqiçi olmayıb. Mən isə evdə tar aləti olduğu üçün hərdən onu əlimə götürüb nəsə səsləndirərdim. Musiqiyə olan həvəsimə görə Bakıda 1963-cü ildə 16 saylı musiqi məktəbinə kamança sinfinə getdim.

Musiqi məktəbinin 3-cü sinfində artıq skripka üçün yazılmış konsert və digər əsərləri çalırdım. Elə o vaxtdan da ilk musiqi əsərlərimi bir səsli şəkildə kamança üçün yazmışdım. Musiqiyə və xüsusən də klassik musiqi və muğamlara olan böyük marağım məni 1968-ci ildə A.Zeynallı adma Musiqi Məktəbinə gətirdi. Orada həm kamança ifaçılığmı təkmilləşdirdim, həm də fakültativ olaraq bəstəkarlıq və musiqi nəzəriyyəsi sinfində dərslərə girirdim. 1972-ci ildə isə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi oldum. Mən 1969-cu ildən başlayaraq musiqiçi kimi mahnı rəqs ansamblında kamança ifaçısı kimi fəaliyyətə başladım. Sonrası da tələbə ikən həm ifaçılıqla Ə.Bakıxanov adma Radio və Televiziya Komitəsi xalq çalğı alətləri ansamblında, həm də Bakıda 6 saylı və 23 saylı musiqi məktəblərində dərs demişəm. Xalq Çalğı alətləri ansamblında Azərbaycanın görkəmli sənətkarlarını əksər xanəndələrimizi müşayiət etmişik. Azərbaycan üçlüyü (tar, kamança, xanəndə-dəf) tərkibində xalq artisti Həbib Bayramovla birlikdə xalq artistləri; Əbülfət Əliyevi, Tükəzban xanım İsmayılovam, Rübabə xanım Muradovanı və başqalarını müşayiət etmişik.

Muğamlara və muğam nəzəriyyəsinə olan böyük marağım, Azərbaycanın muğam ifaçılıq sənətinin korifeyləri olan Əhmədxan Bakıxanov, Bəhram Mansurov, Əhsən Dadaşov və digər sənətkarlarımız ilə tanışlıq və 1977-ci ildən etibarən görkəmli muğam sənətkarlarımız ilə A.Zeynallı adına Orta İxtisas Musiqi məktəbində həm ixtisas, həm də muğamlardan dərs verməyim məni muğamların tədqiqatına yönəltdi. Həmçinin bizim dövrümüzdə Azərbaycan “Musiqi Tarixi” olmadığına görə bu sahələrdə tədqiqatlar aparmaq istəyimi gücləndirdi.

Hələ 1976-cı ildə tələbə ikən hamı tar alətinin tarixinin XIX əsrlə, Sadıqcanm tarın rekonstruksiyası və ifaçılığa gətirdiyi yeniliklərlə bağlı olduğunu iddia edərkən mən Baba Tahir Üryanın fars dilində olan divanı əsasında elmdə ilk dəfə olaraq tar alətinin tarixinin X yüzilliklə bağlı olmasını yazdım. Daha sonra isə tarix, ədəbiyyat, musiqi sahələrində nəzəri bilgilərimi artırmaq üçün elmin bu sahələrini xüsusi olaraq öyrənirdim. Mütaliyəmi artırmaq üçün muğam, musiqi tarixi sahələrində olan ədəbiyyatları incəliyərək toplayırdım. Xoşbəxtlikdən o dövrün görkəmli sənətkarları, muğam sənəti korifeyləri və görkəmli bəstəkarlardan dərs almaq bizə nəsib olduğu üçün çox şanslı idim. Konservatoriya tələbəsi kimi mən həm öz fakültəmizdə, həm də musiqi tarixi və nəzəriyyəsi fakültəsində fakültativ olaraq dərslərə girirdim. 1980-ci ildən etibarən isə elmi fəaliyyətə tam ciddiyyətlə başladım və etiraf edim ki, 1980-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının, Özbəkistanın, Qazaxıstanın alimləri ilə olan mütəmadi təmaslar mənim sonrakı elmi fəaliyyətimə çox müsbət təsir göstərdi.

Elmə gəlməyimin səbəbi isə dahi bəstəkarımız Ü.Hacıbəyovun tələbəsi və davamçısı olan Azərbaycan xalq musiqisinin nəzəri əsaslarından dərs deyən hörmətli müəllimimiz professor Məmmədsaleh İsmayılovla olan söhbətlərin təsiri ilə bağlıdır. Mən muğamların, dəstgahların ifaçısı olduğuma görə keçilən dərslərdə oxuduğumuz kitablarda milli musiqi ladlarındakı səs tonları ilə praktikada ifa etdiyimiz səs tonları arasında uyğunsuzluqları görəndə həmişə çoxsaylı suallarla müəllimimizə müraciət edərdim. Rektorumuz prof. Elmira xanım Abbasova ilə olan söhbətlərdə niyə bizim musiqi tariximizin qədim dövrləri haqda kitablarımız yoxdur sualını verəndə o deyərdi ki, bunu yazmaq çox çətin məsələdir. O zaman 3-cildlik qalın “Rus Musiqi Tarixi” kitabını gördükdə fikirləşirdim ki, bizim “Musiqi Tariximiz” yazılarsa, o ən azı 10 cild ola bilər. Bu fikri Elmira xanımla bölüşəndə dedi ki, bunu yaza bilən olsa, musiqi tariximizə böyük xidmət etmiş olar.

1980-ci ildən başlayaraq elmi fəaliyyətimi cəsarət edib musiqi sənətinin çox çətin sahəsi olan Muğam janrının tarixi və elmi əsaslarının öyrənilməsi istiqamətinə yönəltdim. Daha sonra isə daha qədim olan Aşıq sənətimizinin və musiqi folklorunun tarixi, elmi-nəzəri əsasları üzərində tədqiqatlar apardım. Çətinlik onda idi ki, Muğam janrı Şərq xalqlarının milli ənənələrində klassik musiqi statusunu qazanmış musiqi janrı idi. Ərəblər onu Ərəb, farslar Fars, özbəklər Özbək, taciklər Tacik, hindlilər Hind, uyğurlar Uyğur, türklər Türk, hətta ermənilər “muğamları orta əsr erməni monodik musiqi” adlandıraraq onu erməni milli ənənəsinə aid musiqi janrı olması iddiasında idilər. Bircə bizim bir çox musiqiçilərimiz və musiqişünaslarımız bu unikal sənət janrının bizə ərəblərdən-farslardan gəldiyini söyləyirdilər. Belə bir zamanda Xalq artistləri kimi tanınan sənətkarlarımızın və bir sıra professorların fikrini dəyişib muğamların Azərbaycana məxsus olmasını söyləmək üçün ğüclü elmi arqumentlər ortaya çıxarmaq lazım idi. Çünki hər bir tanınmış muğam ifaçısı, musiqişünası öz bilik səviyyəsinə güvənərək onun muğamlar haqqında fikirlərinin aksiom olması qənaətində idilər. Ona görə mən sənətşünaslıq namizədi mövzumu “Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında Bəhram Mənsurovun rolu və əhəmiyyəti”, sənətşünaslıq doktoru mövzumu “Azərbaycan muğamlarının tarixi və elmi-nəzəri əsasları” adında götürdüm. Onu da qeyd edək ki, doktorluq dissertasiyasının adını elmi mövzu kimi götürülməsinə bir cox “alimlər” qısqanclıq göstərdi, mənə mane oldular və yazdığım dissertasiyaya qarşı heç bir elmi arqument göstərmədən böyük kampaniya apardılar. Buna baxmayaraq, istəyimizə nail olduq.

Muğamların tarixini yazmaq üçün bir çox elm sahələrini, xarici dilləri bilmək gərək idi.

Şərq xalqlarının tarixini, musiqi mədəniyyətini, etnopsixologiyanı, fars, türk, ərəb, ingilis, alman və fransız dillərini və s. elm sahələrini bilmək zəruri idi. Rus dilini səlis öyrəndikdən sonra fransız, ingilis və alman dillərində oxuyub, lüğətlə tərcümələrə başladım. Beləliklə də 35 il ərzində gələcək tədqiqatlarım üçün lazım ola biləcək materialları topladım. İndi sevinirəm ki, muğamların, aşıq musiqisinin, Türk xalqlarının, Azərbaycanın musiqi tarixi və nəzəriyyəsi ilə bağlı çox zəngin kitabxanam var. Əmək fəaliyyətimin sonunda bütün boş vaxtlarımda elmi əsərlərim üzərində çalışıram. Etiraf edim ki, artıq bir neçə cild hazır vəziyyətdədir.

–Belə anlaşılır ki, Muğam aləmi nə qədər tədqiq olunubsa, sirri açılmamışdır. Muğam Olimpi zirvəsinə qalxmaq niyyəti ilə Siz hansı tədbiri görmək istəyirsiniz?

Müsahibimiz bu sualı eşidəndə gülümsədi, düşüncəli, ciddi tonla dedi - doğurdan da muğam sehrlidir. Sirri tam açılmamışdır.

–Mən məsuliyyətli, ağır yol seçməyimin fərqindəyəm. Bu sevdaya düşməyimdə məqsədim xalqımın müqəddəs elm məbədinə onun haqqını- Azərbaycan muğamının abidəsini yaratmaqdır. Muğamın üstündəki “görünməz”, mübhəm örtüyü götürəm ki, Muğamın sirrini öyrənəm, öz dilində dindirəm, ta ki, qədimdən bəri əcdadlarımızın məşəqqətli həyatını, mübarizə dolu qəhrəmanlıq dastanını aça, bəşəriyyəti heyrətdə qoya.

Bu yaşdan sonra Allah qismət etsə “12 cildlik Azərbaycan Musiqi Tarixi” seriyasında kitabları oxucularımıza təqdim edəcəyəm inşallah!..

1. “İnsan və Musiqi Fəlsəfəsi” əsəridir. Bu kitabda İnsan fəlsəfəsi və onun yaratmış olduğu musiqi və musiqinin fəlsəfi aspektləri öz əksini tapacaqdır. Məlumdur ki, musiqi tarixi, insanın həyatda var olması dövrü ilə bağlıdır. Ona görə də insan fəlsəfəsi və onun yaratmış olduğu musiqi fəlsəfəsi paralel olaraq öyrənilir. Həm də insan fəlsəfəsindən yazan filosoflar insanı ümumi bir fərd kimi götürüb yazırlar. Fikrimizcə, bu yanlışdır. Çünki Şərq insanı ilə Qərb, Afrika ilə, uzaq Asiya insanı və onun təbiəti, psixologiyası, mədəniyyəti arasında çoxlu fərqlər vardır. Bunların hamısı nəzərə alınaraq yazılmalıdır.

2. “Azərbaycan Musiqi Tarixi” (Ən qədim dövrlərdən XX əsrə qədər). Bu əsərdə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin Azərbaycan elmində yazılmamış çox qədim dövrləri öz əksini tapmalıdır. Azərbaycan mədəniyyətinin Ön Türk mədəniyyəti ilə bağlılıq məsələlərinə də aydınlıq gətirilməlidir. Azərbaycanda daha qədim, ilk dövlətçilik quruluşunun olması ənənələrinə və o dövrlərdə musiqi mədəniyyətinin inkişaf səviyyəsinə də aydınlıq gətirilməlidir.

3. “Azərbaycan Xalq Musiqisinin Nəzəri Əsasları”. Dahi bəstəkarımız Ü.Hacıbəylinin əbədi xatirəsinə ithaf olunan bu əsərdə Azərbaycan xalq musiqisinin və muğamların həm diatonik, həm pentatonik, həm də enharmonik səs sisteminin elmdə ilk dəfə olaraq lad nəzəriyyəsini işləyib oxucularımıza çatdırılacaqdır.

4. “Muğam-Makam Tarixi” yeni redaksiyada genişləndirilmiş variantda təqdim olunacaq. Oxucularımızın və muğam sevərlərimizin bu zamana kimi duymadıqları muğam adları ilə onları tanış edəcəyik. Müqayisə olaraq Azərbaycan muğamlarını Əl-İraq, Misir, Əlcəzair, Türk makamları, Uyğur, Orta Asiya, Hind raqası, mukam-makom və makamları ilə müqayisəli şəkildə tanış etmək nəzərdə tutulmuşdur.

5. “Muğam Fəlsəfəsi” əsərində Azərbaycanda ilk not yazısının b.e.ə. dövrə təsadüf etdiyini, orta əsrlərdə 7 musiqi janrının melodiyasının bərpasını yeni elmi metodla həyata keçirilməsinin mümkünlüyünü, muğamların Qanunlarından irəli gələn müddəalar əsasında inkişafını və s. başqa məsələlər əksini tapacaqdır.

6. “Aşıq Sənəti Tarixi” əsərində Aşıq musiqisinin tarixinin b.e. ə. XII-X minilliyə və Sumer dövrünə dayandığı faktları qədim şəkillər, elmi sənədlər əsasında veriləcəkdir. Saz musiqi alətinin pərdəquruluşu əsasında musiqişünaslıqda ilk dəfə olaraq Sumer dönəmində Azərbaycan musiqi ladları, onların Sumer dilində olan adları əksini tapacaqdır.

7. Aşıq -Təsəvvüf Fəlsəfəsi” əsərində aşıq sənətinin fəlsəfi aspektləri, Təsəvvüf fəlsəfəsi yer alacaqdır.

8. “Azərbaycan İnstrumental Musiqi Tarixi” əsərində ən qədim dövrlərdən müasir dövrümüzə qədər ümumi sayı 190 olan milli musiqi alətlərimiz haqqında məlumat verilir. Musiqi alətlərimizin etimologiyası verilərkən onların Türk dilinə əsaslanması, o cümlədən Türk dünyasına bağlılığı elmdə ilk dəfə olaraq əksini tapacadır.

Muğamsevərlərə ilk dəfə olaraq 3 cilddən ibarət olan “Muğam-Makam Ensiklopediyası” kitabı təqdim olunacaqdır. Bu cildlərdə muğam sənəti ilə bağlı istənilən məlumatları, muğam adlarının etimologiyasını, not nümunələrini, audio lent yazılarını əldə etmək mümkün olacaqdır. Ensiklopediyanın aşağıdaki kimi çap olunması nəzərdə tutulub.

9. “Muğam Ensiklopediyası I cild”

10. “Muğam Ensiklopediyası II cild”

11. “Muğam Ensiklopediyası III cild”

12. “Türk Dünyası Aşıq Ensiklopediyası”. Bu kitabda Azərbaycan, İran, Qaraqalpaq (Qarapapaq), Qərbi Azərbaycan (İrəvan), Türkiyə aşıqları haqqında toplanmış materiallar veriləcəkdir.

Əsərlər coğrafi məkanından asılı olmayaraq Bütöv Azərbaycan mədəni irsini və nailiyyətlərini əks etdirir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, muğam, aşıq sənəti və diğər xalq yaradıcılığı nümunələri Azərbaycan Respublikasında olduğu kimi, İran Azərbaycanında da, Gürcüstanda da, vaxtı ilə İrəvan xanlığı (indiki Ermənistan), Dərbəntdə də eyni şəkildə ifa olunub. Anadolu bölgəsində yaşayan soydaşlarımız aşıq sənətini musiqi folkloru nümunələrini və s. eyni ilə hifs edib bir qədər fərqli interpretasiyalarda ifa edirlər. Yəni eyni milli mədəniyyət daşıyıcıları prinsipcə yaşadıqları coğrafi ərazidən asılı olmayaraq eyni, Azərbaycan etnik mədəniyyətini yaşadırlar. Bu baxımdan Azərbaycan musiqi tarixi Oğuzların, Kumanların və s. Azərbaycanın qədim etnik mədəniyyətini yaşadan Türk etnoslarının yaşadığı ərazilər üzrə araşdırılacaqdır.

Musiqi tarixinə gəldikdə isə Azərbaycan ərazilərində, Xocavənd rayonunda tapılan ilk insan çənə sümüyü dövründən başlayaraq musiqi tariximiz haqqında məlumatlar verilir və ilk yallı-halay rəqslərimizin tarixinin m.ö. XII minillikdən yox, daha qədin və m.ö. 40-30 min il əvvəl yaşamış əcdadlarımız olan prtototürk soyumuzdan gəldiyi elmi əsaslara söykənən faktlarla göstəriləcəkdir.

“Respublika”.

Published in Müsahibələr

Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzində bir vaxtlar bu xüsusi təyinatlı hərbi təhsil müəssisəsinin “Zabit ixtisas kursu”nu bitirmiş Azərbaycan Ordusunun şəhid zabiti mayor Rəhim Qədir oğlu Hüseynovun anım mərasimi keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, mərasimdə Müdafiə Nazirliyinin rəsmiləri, şəhidin ailə üzvləri, xidmət etdiyi hərbi hissənin, təhsil aldığı hərbi məktəblərin, eləcə də ictimaiyyətin nümayəndələri iştirak ediblər.

Əvvəlcə xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin, Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olan Vətən övladlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib, dövlət himni ifa olunub.

Sonra “Qələbəyə gedən yollar” adlı ədəbi-musiqili kompozisiya təqdim edilib.

Layihə müəllifi Əməkdar incəsənət xadimi, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü polkovnik Abdulla Qurbani şəhid mayor Rəhim Hüseynovun hər bir gənc üçün örnək olan qısa, ancaq şərəfli ömür və döyüş yolu barədə ətraflı məlumat verib.

Nəzərə çatdırılıb ki, Rəhim Hüseynov 1994-cü il iyulun 1-də Zərdab rayonunun Gəlmə kəndində anadan olub. Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyi, Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbini və Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin “Zabit ixtisas kursu”nu bitirib. Motoatıcı taqım komandirliyindən tabor komandiri vəzifəsinədək yüksəlib.

Çexiya, Almaniya, Macarıstan, Amerika Birləşmiş Ştatları, Türkiyə, Bolqarıstan, Gürcüstan, Bosniya və Herseqovina və Rumıniyada beynəlxalq əhəmiyyətli kurslarda iştirak edib.

İngilis, rus, erməni dillərini mükəmməl bilən, Azərbaycan zabitinin ən yüksək mənəvi və iradi keyfiyyətlərini özündə birləşdirən igid zabitimiz xidmət müddəti ərzində NATO təlimləri və kursları çərçivəsində keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini layiqincə təmsil edərək Azərbaycan bayrağını həmişə şərəflə daşıyıb.

Qeyd edilib ki, 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin təxribatlarına qarşı başlanan Vətən müharibəsi zamanı mayor Rəhim Hüseynov komandiri olduğu Sülhməramlı qüvvələr taborunun şəxsi heyəti ilə birlikdə işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə şəxsi qəhrəmanlıq və şücaət nümunələri göstərib. Cəbrayıl, Füzuli və Qubadlı rayonları uğrunda hərbi əməliyyatlarda düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirib.

Sağlığında “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918-2008)”, “Qüsursuz xidmətə görə” 3-cü dərəcəli, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)”, “Qüsursuz xidmətə görə” 2-ci dərəcəli, “Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918-2018)”, “Əfqanıstanda sülhməramlı missiyaya görə” medalları ilə təltif olunan igid tabor komandiri 2020-ci il oktyabrın 20-də Qubadlının azad olunması uğrunda döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olub və ən yüksək məqama - şəhidlik zirvəsinə ucalıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev igid zabitimizin xidmətlərini yüksək qiymətləndirərək ölümündən sonra onu Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasında xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunələrinə, o cümlədən hərbi qulluq vəzifəsini  yerinə yetirən zaman igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə “Qarabağ” ordeni, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılaraq hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün “Vətən uğrunda”, “Cəbrayılın azad olunmasına görə”, “Qubadlının azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edib.

Anım mərasimində qeyd edilib ki, Azərbaycan Ordusunun Sülhməramlı qüvvələr taborunun sabiq komandiri mayor Hüseynov Rəhim Qədir oğlu 2020-ci ilin yekunları üzrə NATO-nun “Ləyaqətli xidmət” medalına layiq görülüb.

Diqqətə çatdırılıb ki, Əfqanıstanda həyata keçirilən “Qətiyyətli Dəstək” qeyri-döyüş missiyasında mayor R.Hüseynov 2020-ci il yanvarın 21-dən 2020-ci il avqustun 12-dək Azərbaycanın Sülhməramlı Kontingentinin, eyni zamanda, Hamid Karzai beynəlxalq hava limanında “NKİA” Qüvvə Mühafizəsi Qrupu Taborunun komandir müavini və komandiri vəzifələrini icra edib.

Əfqanıstandakı “Qətiyyətli Dəstək” missiyasının və ABŞ Qüvvələrinin Komandiri (ABŞ Quru Qoşunlarının generalı) Austin Skott Miller igid həmyerlimizin təltif olunması ilə bağlı təqdimatında onun ləyaqətli xidmətinin təfsilatını bu cür dəyərləndirib: “Mayor Hüseynov NKİA-nın təhlükəsizliyini yüksəltmək və koronavirus epidemiyası dövründə müvafiq tədbirləri həyata keçirmək üçün müxtəlif millətlərdən olan çoxsaylı qüvvələrdən ibarət FPG taboruna rəhbərlik etdiyi zaman fərqlənib. O, şəxsi heyət arasında güclü ünsiyyət qabiliyyəti və peşəkar hərbi intizamı vasitəsilə üstün liderlik bacarığını nümayiş etdirib, olduqca gözəl işçi münasibət yaradıb. Bununla o, düşmənin nəzərə çarpan təhdidləri, eləcə də koronavirus epidemiyasının gətirdiyi özünəməxsus çətinlikləri əhatə edən son dərəcə ağır dövrdə NKİA-nın Qüvvə Mühafizəsi Qrupunun vəziyyətdən xəbərdarlıq səviyyəsinin yüksəkdə saxlanılmasına zəmin yaradıb. 

Qarşılıqlı uyarlılıq çərçivəsində təhlükəsizlik məsələləri üzrə boşluqlara yol vermədən bazanın tələbatlarına uyğun olaraq beş millətdən (Albaniya, Azərbaycan, Portuqaliya, Polşa, Türkiyə) ibarət olan “ABBEY”, “Şərq” və “Şimal” giriş qapılarının və Çevik Cavab Qüvvələrinin idarə olunmasında böyük səy göstərib. Onun liderliyi və təşkilatçılığı ilə bu giriş qapıları vaxt itkisinə yol vermədən təcili tibbi müdaxilə üçün on nəfərdən çox ağır yaralı koalisiya heyətinin NKİA-nın “Role-2” hospitalına ötürülməsini müvəffəqiyyətlə həyata keçirib.

Mayor Hüseynov baş verə biləcək mülki iğtişaşlara, cavab və giriş qapılarının fəaliyyətinə dair taktika, texnika, prosedurların hazırlanması və tətbiqinə rəhbərlik edib. Onun liderliyi və fəaliyyətləri bütün giriş qapılarında xidmət edən heyətin bu meyarlar üzrə hərtərəfli təlimini və bu xüsusda Çevik Cavab Qüvvəsinin düzgün strategiya və tətbiq olunmasını təmin edib. Mayor Hüseynovun rəhbərliyi və göstərişləri altında epidemiya dövründə tələb olunan 250-dən çox yerli nümayəndənin tibbi və təhlükəsizlik yoxlanılması NKİA tərəfindən müvəffəqiyyətlə həyata keçirilib. Bu fəaliyyətlər NKİA-nın əməliyyatlar üçün tələb olunan fəaliyyətinin yüksək səviyyədə saxlanılması və əməliyyat teatrının əsas “Enmə/Yükboşaltma Aerodromu”nun daimi fəaliyyətinin təmini üçün zəruri idi. Nəhayət onun komandanlıq, inkişaf, təşkilatçılıq və kritik düşünmə üzrə unikal istedadı müxtəlif məsələlərin çoxsaylı həllinə gətirib çıxarıb.

Mayor Hüseynovun nümayiş etdirdiyi işçi keyfiyyətlər NATO əməliyyatlarının yüksək ənənələrini qoruyur və o, NATO-nun “Ləyaqətli xidmət” medalına (əməliyyat üzrə) layiq görülür”.

NATO-nun Baş katibi Yens Stoltenberqin imzaladığı sənəddə göstərilir ki, mayor Rəhim Hüseynov NATO-da təyin olunduğu vəzifəsinin icrası ərzində müstəsna xidmətinə görə NATO-nun “Ləyaqətli xidmət” medalı ilə təltif olunub. O, özünə böyük şərəf gətirən və Alyans tərəfindən təmsil olunan hər kəsin ehtiram və minnətdarlığını qazandıran mükəmməl liderliyini nümayiş etdirməklə, Alyansın ən gözəl ənənələrini qoruyub saxlayıb.

Tədbirdə qeyd olunub ki, həmin medal və sertifikat artıq Azərbaycandadır və NATO tərəfi Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinə məktub ünvanlayaraq, həmin təltifin qəhrəman tabor komandirinin ailəsinə təntənəli şəkildə təqdim olunmasını xahiş edir.

 

Müdafiə nazirinin müavini general-leytenant Kərim Vəliyev tədbir iştirakçılarını nazirliyin rəhbərliyi adından salamlayaraq, mayor Rəhim Hüseynovla Vətən müharibəsi cəbhələrində dəfələrlə qarşılaşdığı anları yada salıb. Onu qorxmaz, cəsur bir döyüşçü, yüksək əxlaqi və mənəvi keyfiyyətlərə malik intellektual səviyyəli zabit, tabeliyində olan şəxsi heyətin qayğıları ilə yaşayan, hər bir əsgər və zabitin sevgisini qazanan komandir kimi xarakterizə edib.

Şəhidin valideynlərinə Vətənə belə bir məğrur oğul tərbiyə etdikləri üçün dərin minnətdarlığını bildirən, ailəsinə bundan sonra firavan həyat arzulayan nazir müavini NATO-nun ən nüfuzlu medalını mayor Rəhim Hüseynovun böyük oğlu Hikmətə təqdim edib.

Şəhid övladının “Bu yüksək mükafatı alarkən şəhid atamın əvəzindən “Azərbaycan Respublikasına xidmət edirəm!” deyirəm. Qoy, düşmənlərimiz birdəfəlik bilsinlər ki, Vətən uğrunda şəhid olan Rəhim Hüseynov kimi oğullar ölməyiblər. Onların yurdunda yeni-yeni igidlər yetişir. Biz üç qardaş atamızın yolunu davam etdirəcəyik. Biz Azərbaycan Ordusunun gələcəyiyik. Atamın müqəddəs ruhu qarşısında and içirik!” sözləri tədbir iştirakçılarına duyğulu anlar yaşadıb.

Şəhidin atası oğlunun, eləcə də bütün şəhidlərin xatirəsinin əziz tutulduğu, adlarının əbədiləşdirildiyi, ailələrinin daim diqqətdə saxlanıldığı üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə, Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyinə və tədbirin təşkilatçılarına ailələri adından minnətdarlıq edib.

Şəhidin anası Həqiqət xanım oğlu ilə fəxr etdiyini, həyat yoldaşı Günel xanım Rəhimin yadigarlarını, üç oğul övladını şəhid atalarının adına layiq vətənpərvər oğul kimi tərbiyə edəcəyini deyib.

Milli Məclisin deputatı Jalə Əliyeva 44 günlük Vətən müharibəsində Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında rəşadətli Azərbaycan Ordusunun xalqımıza bəxş etdiyi zəfərin tarixi bir Zəfər olduğunu vurğulayıb. Xalqımızın Azadlıq meydanında keçirilən Zəfər paradının təəssüratları ilə hələ də yaşadığını, qalib bir ölkənin vətəndaşları olmaqdan böyük qürur duyduğunu dilə gətirib. O, əmin olduğunu bildirib ki, mayor Rəhim Hüseynov kimi oğulların qanları, canları bahasına işğaldan azad edilən tarixi torpaqlarımızda böyük quruculuq işləri geniş vüsət alacaq, viran edilmiş kəndlərimiz, şəhərlərimiz yenə də xalqımızın birliyi, həmrəyliyi sayəsində yenidən qurulacaq, qaçqınlar, köçkünlər doğma yurd yerlərinə dönəcək, Şuşada keçiriləcək “Vaqif poeziya günləri”, “Xarı bülbül” festivalı yenə də əziz qonaqlarını Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtına toplayacaq. Yeni salınacaq parklara, küçələrə, xiyabanlara uğrunda qanları tökülən igidlərin adları veriləcək, zirvələrdə xilaskar Azərbaycan əsgərinin möhtəşəm abidəsi ucaldılacaq.

Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin rəisi, Vətən müharibəsi iştirakçısı general-mayor Mübariz Rzayev, hərbi hissə komandiri polkovnik Ədalət Hacıyev, silahdaşları adından mayor Fərhad Ömərov və başqaları çıxış edərək şəhid tabor komandiri haqqında xatirələrini bölüşüb və bu kimi tədbirlərin şəhidlərin xatirəsinə hörmət və ehtiram əlaməti olmaqla yanaşı, həm də gələcək Vətən müdafiəçilərinin vətənpərvərlik tərbiyəsində mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayıblar.

Anım mərasimi respublikanın Xalq artisti Samir Cəfərov və Həzi Aslanov adına Ordu İdeoloji və Mədəniyyət Mərkəzinin yaradıcı heyətinin iştirak etdikləri “Vətən müharibəsinin Zəfər bayraqlarına düzlən!” adlı ədəbi-musiqili kompozisiya ilə başa çatıb.

 

 

AZƏRTAC

Published in Digər xəbərlər

Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzində bir vaxtlar bu xüsusi təyinatlı hərbi təhsil müəssisəsinin “Zabit ixtisas kursu”nu bitirmiş Azərbaycan Ordusunun şəhid zabiti mayor Rəhim Qədir oğlu Hüseynovun anım mərasimi keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, mərasimdə Müdafiə Nazirliyinin rəsmiləri, şəhidin ailə üzvləri, xidmət etdiyi hərbi hissənin, təhsil aldığı hərbi məktəblərin, eləcə də ictimaiyyətin nümayəndələri iştirak ediblər.

Əvvəlcə xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin, Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olan Vətən övladlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib, dövlət himni ifa olunub.

Sonra “Qələbəyə gedən yollar” adlı ədəbi-musiqili kompozisiya təqdim edilib.

Layihə müəllifi Əməkdar incəsənət xadimi, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü polkovnik Abdulla Qurbani şəhid mayor Rəhim Hüseynovun hər bir gənc üçün örnək olan qısa, ancaq şərəfli ömür və döyüş yolu barədə ətraflı məlumat verib.

Nəzərə çatdırılıb ki, Rəhim Hüseynov 1994-cü il iyulun 1-də Zərdab rayonunun Gəlmə kəndində anadan olub. Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyi, Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbini və Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin “Zabit ixtisas kursu”nu bitirib. Motoatıcı taqım komandirliyindən tabor komandiri vəzifəsinədək yüksəlib.

Çexiya, Almaniya, Macarıstan, Amerika Birləşmiş Ştatları, Türkiyə, Bolqarıstan, Gürcüstan, Bosniya və Herseqovina və Rumıniyada beynəlxalq əhəmiyyətli kurslarda iştirak edib.

İngilis, rus, erməni dillərini mükəmməl bilən, Azərbaycan zabitinin ən yüksək mənəvi və iradi keyfiyyətlərini özündə birləşdirən igid zabitimiz xidmət müddəti ərzində NATO təlimləri və kursları çərçivəsində keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini layiqincə təmsil edərək Azərbaycan bayrağını həmişə şərəflə daşıyıb.

Qeyd edilib ki, 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin təxribatlarına qarşı başlanan Vətən müharibəsi zamanı mayor Rəhim Hüseynov komandiri olduğu Sülhməramlı qüvvələr taborunun şəxsi heyəti ilə birlikdə işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə şəxsi qəhrəmanlıq və şücaət nümunələri göstərib. Cəbrayıl, Füzuli və Qubadlı rayonları uğrunda hərbi əməliyyatlarda düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirib.

Sağlığında “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918-2008)”, “Qüsursuz xidmətə görə” 3-cü dərəcəli, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)”, “Qüsursuz xidmətə görə” 2-ci dərəcəli, “Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918-2018)”, “Əfqanıstanda sülhməramlı missiyaya görə” medalları ilə təltif olunan igid tabor komandiri 2020-ci il oktyabrın 20-də Qubadlının azad olunması uğrunda döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olub və ən yüksək məqama - şəhidlik zirvəsinə ucalıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev igid zabitimizin xidmətlərini yüksək qiymətləndirərək ölümündən sonra onu Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasında xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunələrinə, o cümlədən hərbi qulluq vəzifəsini  yerinə yetirən zaman igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə “Qarabağ” ordeni, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılaraq hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün “Vətən uğrunda”, “Cəbrayılın azad olunmasına görə”, “Qubadlının azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edib.

Anım mərasimində qeyd edilib ki, Azərbaycan Ordusunun Sülhməramlı qüvvələr taborunun sabiq komandiri mayor Hüseynov Rəhim Qədir oğlu 2020-ci ilin yekunları üzrə NATO-nun “Ləyaqətli xidmət” medalına layiq görülüb.

Diqqətə çatdırılıb ki, Əfqanıstanda həyata keçirilən “Qətiyyətli Dəstək” qeyri-döyüş missiyasında mayor R.Hüseynov 2020-ci il yanvarın 21-dən 2020-ci il avqustun 12-dək Azərbaycanın Sülhməramlı Kontingentinin, eyni zamanda, Hamid Karzai beynəlxalq hava limanında “NKİA” Qüvvə Mühafizəsi Qrupu Taborunun komandir müavini və komandiri vəzifələrini icra edib.

Əfqanıstandakı “Qətiyyətli Dəstək” missiyasının və ABŞ Qüvvələrinin Komandiri (ABŞ Quru Qoşunlarının generalı) Austin Skott Miller igid həmyerlimizin təltif olunması ilə bağlı təqdimatında onun ləyaqətli xidmətinin təfsilatını bu cür dəyərləndirib: “Mayor Hüseynov NKİA-nın təhlükəsizliyini yüksəltmək və koronavirus epidemiyası dövründə müvafiq tədbirləri həyata keçirmək üçün müxtəlif millətlərdən olan çoxsaylı qüvvələrdən ibarət FPG taboruna rəhbərlik etdiyi zaman fərqlənib. O, şəxsi heyət arasında güclü ünsiyyət qabiliyyəti və peşəkar hərbi intizamı vasitəsilə üstün liderlik bacarığını nümayiş etdirib, olduqca gözəl işçi münasibət yaradıb. Bununla o, düşmənin nəzərə çarpan təhdidləri, eləcə də koronavirus epidemiyasının gətirdiyi özünəməxsus çətinlikləri əhatə edən son dərəcə ağır dövrdə NKİA-nın Qüvvə Mühafizəsi Qrupunun vəziyyətdən xəbərdarlıq səviyyəsinin yüksəkdə saxlanılmasına zəmin yaradıb. 

Qarşılıqlı uyarlılıq çərçivəsində təhlükəsizlik məsələləri üzrə boşluqlara yol vermədən bazanın tələbatlarına uyğun olaraq beş millətdən (Albaniya, Azərbaycan, Portuqaliya, Polşa, Türkiyə) ibarət olan “ABBEY”, “Şərq” və “Şimal” giriş qapılarının və Çevik Cavab Qüvvələrinin idarə olunmasında böyük səy göstərib. Onun liderliyi və təşkilatçılığı ilə bu giriş qapıları vaxt itkisinə yol vermədən təcili tibbi müdaxilə üçün on nəfərdən çox ağır yaralı koalisiya heyətinin NKİA-nın “Role-2” hospitalına ötürülməsini müvəffəqiyyətlə həyata keçirib.

Mayor Hüseynov baş verə biləcək mülki iğtişaşlara, cavab və giriş qapılarının fəaliyyətinə dair taktika, texnika, prosedurların hazırlanması və tətbiqinə rəhbərlik edib. Onun liderliyi və fəaliyyətləri bütün giriş qapılarında xidmət edən heyətin bu meyarlar üzrə hərtərəfli təlimini və bu xüsusda Çevik Cavab Qüvvəsinin düzgün strategiya və tətbiq olunmasını təmin edib. Mayor Hüseynovun rəhbərliyi və göstərişləri altında epidemiya dövründə tələb olunan 250-dən çox yerli nümayəndənin tibbi və təhlükəsizlik yoxlanılması NKİA tərəfindən müvəffəqiyyətlə həyata keçirilib. Bu fəaliyyətlər NKİA-nın əməliyyatlar üçün tələb olunan fəaliyyətinin yüksək səviyyədə saxlanılması və əməliyyat teatrının əsas “Enmə/Yükboşaltma Aerodromu”nun daimi fəaliyyətinin təmini üçün zəruri idi. Nəhayət onun komandanlıq, inkişaf, təşkilatçılıq və kritik düşünmə üzrə unikal istedadı müxtəlif məsələlərin çoxsaylı həllinə gətirib çıxarıb.

Mayor Hüseynovun nümayiş etdirdiyi işçi keyfiyyətlər NATO əməliyyatlarının yüksək ənənələrini qoruyur və o, NATO-nun “Ləyaqətli xidmət” medalına (əməliyyat üzrə) layiq görülür”.

NATO-nun Baş katibi Yens Stoltenberqin imzaladığı sənəddə göstərilir ki, mayor Rəhim Hüseynov NATO-da təyin olunduğu vəzifəsinin icrası ərzində müstəsna xidmətinə görə NATO-nun “Ləyaqətli xidmət” medalı ilə təltif olunub. O, özünə böyük şərəf gətirən və Alyans tərəfindən təmsil olunan hər kəsin ehtiram və minnətdarlığını qazandıran mükəmməl liderliyini nümayiş etdirməklə, Alyansın ən gözəl ənənələrini qoruyub saxlayıb.

Tədbirdə qeyd olunub ki, həmin medal və sertifikat artıq Azərbaycandadır və NATO tərəfi Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinə məktub ünvanlayaraq, həmin təltifin qəhrəman tabor komandirinin ailəsinə təntənəli şəkildə təqdim olunmasını xahiş edir.

 

Müdafiə nazirinin müavini general-leytenant Kərim Vəliyev tədbir iştirakçılarını nazirliyin rəhbərliyi adından salamlayaraq, mayor Rəhim Hüseynovla Vətən müharibəsi cəbhələrində dəfələrlə qarşılaşdığı anları yada salıb. Onu qorxmaz, cəsur bir döyüşçü, yüksək əxlaqi və mənəvi keyfiyyətlərə malik intellektual səviyyəli zabit, tabeliyində olan şəxsi heyətin qayğıları ilə yaşayan, hər bir əsgər və zabitin sevgisini qazanan komandir kimi xarakterizə edib.

Şəhidin valideynlərinə Vətənə belə bir məğrur oğul tərbiyə etdikləri üçün dərin minnətdarlığını bildirən, ailəsinə bundan sonra firavan həyat arzulayan nazir müavini NATO-nun ən nüfuzlu medalını mayor Rəhim Hüseynovun böyük oğlu Hikmətə təqdim edib.

Şəhid övladının “Bu yüksək mükafatı alarkən şəhid atamın əvəzindən “Azərbaycan Respublikasına xidmət edirəm!” deyirəm. Qoy, düşmənlərimiz birdəfəlik bilsinlər ki, Vətən uğrunda şəhid olan Rəhim Hüseynov kimi oğullar ölməyiblər. Onların yurdunda yeni-yeni igidlər yetişir. Biz üç qardaş atamızın yolunu davam etdirəcəyik. Biz Azərbaycan Ordusunun gələcəyiyik. Atamın müqəddəs ruhu qarşısında and içirik!” sözləri tədbir iştirakçılarına duyğulu anlar yaşadıb.

Şəhidin atası oğlunun, eləcə də bütün şəhidlərin xatirəsinin əziz tutulduğu, adlarının əbədiləşdirildiyi, ailələrinin daim diqqətdə saxlanıldığı üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə, Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyinə və tədbirin təşkilatçılarına ailələri adından minnətdarlıq edib.

Şəhidin anası Həqiqət xanım oğlu ilə fəxr etdiyini, həyat yoldaşı Günel xanım Rəhimin yadigarlarını, üç oğul övladını şəhid atalarının adına layiq vətənpərvər oğul kimi tərbiyə edəcəyini deyib.

Milli Məclisin deputatı Jalə Əliyeva 44 günlük Vətən müharibəsində Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında rəşadətli Azərbaycan Ordusunun xalqımıza bəxş etdiyi zəfərin tarixi bir Zəfər olduğunu vurğulayıb. Xalqımızın Azadlıq meydanında keçirilən Zəfər paradının təəssüratları ilə hələ də yaşadığını, qalib bir ölkənin vətəndaşları olmaqdan böyük qürur duyduğunu dilə gətirib. O, əmin olduğunu bildirib ki, mayor Rəhim Hüseynov kimi oğulların qanları, canları bahasına işğaldan azad edilən tarixi torpaqlarımızda böyük quruculuq işləri geniş vüsət alacaq, viran edilmiş kəndlərimiz, şəhərlərimiz yenə də xalqımızın birliyi, həmrəyliyi sayəsində yenidən qurulacaq, qaçqınlar, köçkünlər doğma yurd yerlərinə dönəcək, Şuşada keçiriləcək “Vaqif poeziya günləri”, “Xarı bülbül” festivalı yenə də əziz qonaqlarını Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtına toplayacaq. Yeni salınacaq parklara, küçələrə, xiyabanlara uğrunda qanları tökülən igidlərin adları veriləcək, zirvələrdə xilaskar Azərbaycan əsgərinin möhtəşəm abidəsi ucaldılacaq.

Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin rəisi, Vətən müharibəsi iştirakçısı general-mayor Mübariz Rzayev, hərbi hissə komandiri polkovnik Ədalət Hacıyev, silahdaşları adından mayor Fərhad Ömərov və başqaları çıxış edərək şəhid tabor komandiri haqqında xatirələrini bölüşüb və bu kimi tədbirlərin şəhidlərin xatirəsinə hörmət və ehtiram əlaməti olmaqla yanaşı, həm də gələcək Vətən müdafiəçilərinin vətənpərvərlik tərbiyəsində mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayıblar.

Anım mərasimi respublikanın Xalq artisti Samir Cəfərov və Həzi Aslanov adına Ordu İdeoloji və Mədəniyyət Mərkəzinin yaradıcı heyətinin iştirak etdikləri “Vətən müharibəsinin Zəfər bayraqlarına düzlən!” adlı ədəbi-musiqili kompozisiya ilə başa çatıb.

 

 

AZƏRTAC

Published in Digər xəbərlər

1992-ci il fevral ayının 25-dən 26-na keçən gecə azğınlaşmış erməni silahlı qüvvələri keçmiş SSRİ-yə məxsus olan, o dövrdə Xankəndidə yerləşən və tərkibində erməni zabitləri və gizirləri olan 366-cı motoatıcı alayın ağır texnikası ilə 7 min əhalisi olan Xocalı şəhərinə 5 istiqamətdən güclü hücum etdilər və dəhşətli, dünyada analoqu olmayan cinayət aktı törətdilər. İyirminci yüzilliyin ən qəddar və amansız cinayətlərindən biri olan Xocalı soyqırımı - erməni cəlladları tərəfindən törədilən bu qətliam bəşər övladına qarşı, azəri türklərinə qarşı dəhşətli faciələrindən hesab olunan Xatın, Xirosima, Naqasaki, Sonqmi kimi insan fəlakəti və kütləvi insan qırğınları sırasına əlavə olundu. 

 

Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının qan yaddaşına həkk olan acı bir kədər, dərin bir üzüntüdür. Fevralın 26-da vəhşiləşmiş, faşist xislətli erməni cinayətkarları Xocalını yerlə-yeksan etdilər, yüzlərlə köməksiz və günahsız insanı amansızcasına qətlə yetirdilər, uşaqlara, qocalara, xəstələrə, hamilə qadınlara belə aman vermədilər, dinc mülki əhalini ucdantutma qırdılar, şəhəri yandırdılar. Onlar öz alçaq və yaramaz hərəkətləri və qanlı etnik təmizləmələri ilə bəşər tarixində növbəti hərbi cinayət - Xocalı soyqırımını törətdilər. Cinayətkar erməni hərbi quldurlarının vəhşiliyi nəticəsində 613 nəfər Xocalı sakini qətlə yetirildi, 1275 nəfər əsir götürüldü, 100-dən artıq sakin yaralandı və şikəst oldu. Qətl edilənlərin 106 nəfəri qadın, 63 nəfəri isə azyaşlı uşaqlar, 70 nəfəri qocalar idi. Şikəst olanların 76 nəfəri yetkinlik yaşına çatmamış oğlanlar və qızlar idi.

Törədilmiş bu cinayətdə 56 nəfər xüsusi qəddarlıqla və amansızlıqla öldürülmüş, diri-diri yandırılmış, başlarının dərisi soyulmuş, başları kəsilmiş, gözləri çıxarılmış, hamilə qadınların qarınları süngü ilə deşik-deşik edilmişdir. Bu qeyri-insani əməllər XX əsrin sonunda dünyanın gözü qarşısında özünü dünyaya “mədəni” və “məzlum” xalq kimi tanıtmağa çalışan erməni vandalları tərəfindən törədilmişdir.

Ulu öndər, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı keçirilən tədbirlərdə çıxışlar etmiş və hansısa bir faciənin Azərbaycan xalqının iradəsini qıra bilmədiyini bildirmişdir. Hələ 1995-ci ildə Xocalı soyqırımının 3-cü ildönümü zamanı Heydər Əliyev demişdir: “...Biz kədər içindəyik, qəm içindəyik, üç ildir ki, qəm-dərd çəkirik. Xocalı faciəsinin nə qədər dəhşətli faciə olduğunu və Azərbaycan xalqına nə qədər böyük zərbə vurduğunu bir daha dərk edirik. Xalqımız çoxəsrlik tarixində belə bəlalardan çox keçibdir. Ancaq heç vaxt başımızı aşağı salmamışıq, gücümüzü toplamalıyıq. Azərbaycan xalqının haqq işi qələbə çalacaq. Azərbaycan xalqı ərazisinin sahibi olacaq, müstəqilliyini bərqərar edəcək”...

Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin dediyi kimi, dünya xalqlarının və insanlıq tarixinə kütləvi terror aktı kimi daxil olan Xocalı soyqırımı təkcə Azərbaycan xalqına deyil, bütün bəşəriyyətə qarşı cinayətdir və dünya tarixində qara ləkə kimi qalacaqdır. Xocalı faciəsi iki yüz ilə yaxın bir müddətdə erməni şovinist-millətçiləri tərəfindən azərbaycanlılara qarşı müntəzəm olaraq həyata keçirilən etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin davamı və ən qanlı səhifəsidir.

Xocalı soyqırımına doğru gedən yolun mürəkkəb siyasi, hərbi və sosial-iqtisadi kökləri həm də səbəbləri vardır.

Aparılan tədqiqatların və mövcud tarixi ədəbiyyatların araşdırılması nəticəsində məlum olmuşdur ki, erməni hərbçiləri müxtəlif yollarla keçmiş sovet ordusunun hərbi texnikasını və silahını ələ keçirmiş, Xocalı qətliamı ərəfəsində xeyli hərbi sursata nail ola bilmişdir. Məlumdur ki, SSRİ-nin süqutundan sonra Xankəndidə yerləşən 366-cı motoatıcı alayının hərbi texnikası hələ də qalırdı. Bunu da ermənilər bilirdilər. Erməni siyasətçiləri əvvəlcədən hərbi silahların və həm də həmin silahların “dilini” bilən rus hərbçilərini müxtəlif yolla ələ almışdılar.

1991-ci ilin axırlarında Ermənistan ilə Rusiya Federasiyası arasında “Dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı təhlükəsizlik haqqında müqavilə” imzalandı. Müqavilədən sonra ermənilərə çoxlu silahın ötürülməsinə beynəlxalq ictimaiyyət göz yumdu və bundan istifadə edən erməni millətçi-şovinistləri daha da azğınlaşdılar və intensiv hücumlarını gücləndirdilər.

Xocalı şəhəri Dağlıq Qarabağın böyük şəhərlərindən biri, Şuşa şəhərinin strateji məntəqəsi, Xankəndiyə gedən yolun açarı idi. Hərbi və mülki aeroport, Dağlıq Qarabağın hava limanı burada yerləşirdi.

Xocalı soyqırımını ilk dəfə lentə alan cəsur və istedadlı jurnalist Çingiz Mustafayev olmuşdur. O, bu qanlı olayı təfsilatı ilə lentə almışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Xocalı soyqırımının dünyada tanıdılması, Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi barədə həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması Ermənistanın dövlət terroru və faşizmi barədə məqsədyönlü iş aparır.

Vurğulamaq lazımdır ki, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci ildə “Xocalıya ədalət” beynəlxalq maarifləndirmə kampaniyasına start verilmişdir. Leyla xanımın təşəbbüsü ilə dünyanın aparıcı ölkələrinin çoxunda Xocalı faciəsi ilə bağlı silsilə tədbirlər keçirilir, ermənilərin törətdikləri misli görünməmiş vəhşiliklər qətiyyətlə pislənilir. Eyni zamanda, Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə Xocalı soyqırımının dünyanın tərəqqipərvər xalqları tərəfindən tanınması üçün təqdirəlayiq işlər görülür.

Müzəffər Azərbaycan Ordusu Prezident, Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin  qətiyyəti sayəsində 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində 30 ilə yaxın işğal altında olan tarixi ərazilərimiz- Cəbrayıl, Laçın, Qubadlı, Füzuli, Ağdam, Kəlbəcər, Zəngilan erməni işğalından azad oldu, azğınlaşmış ermənilərə sarsıdıcı zərbələr endirildi. Mədəniyyət beşiyi olan Şuşa da azad edildi, Prezident Ali Baş Komandan, İlham Əliyevin göstərişi ilə Şuşa Mədəniyyət Mərkəzi elan olundu.

Ölkə başçısının Şuşa ilə bağlı belə bir fikrini xatırlamaq yerinə düşərdi: “Şuşa 28 il yarım işğal altında idi. Şuşanın Azərbaycan tarixində xüsusi yeri vardır. Bu, bizim qədim, tarixi şəhərimizdir. Əsrlər boyu azərbaycanlılar Şuşada yaşayıb, qurub-yaradıb. Şuşa nəinki Azərbaycanın, bütün Qafqazın incisidir”.

Bəli, Xocalı soyqırımı heç vaxt xalqımız tərəfindən unudulmayacaqdır.Ermənilər Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütün bəşəriyyətə qarşı yönəldilmiş cinayətlərə görə cavab verəcəklər. Ermənilər ikinci Qarabağ savaşında başlarına enən dəmir yumruqdan ibrət dərsi götürməli, terror əməllərindən əl çəkməlidirlər.

Fərid ŞÜKÜROV,

Bakı Hərbi prokuroru,

Ədliyyə polkovniki.

Published in Digər xəbərlər

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən Vətən Müharibəsinin qazisi Həsənov Murad Teyyub oğlunun da yüksək texnologiyalı protezlə təmin edilməsi işlərinə başlanıb.

Bu barədə nazirliyin ictimaiyyətlə əlaqələr və kommunikasiya şöbəsindən verilən məlumata görə, M.Həsənov Nazirliyin tabeliyindəki Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin Protez-Ortopedik İstehsalat və Reabilitasiya Mərkəzinə dəvət edilib. Burada onun müayinəsi aparılıb, müvafiq ölçülər götürülərək təlimatlar verilib. Protezləşməyə hazırlıq mərhələsi bitdikdən sonra o, yüksək texnologiyalı protezlə təmin olunacaq.

Qaziyə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar əlillik və bununla bağlı olaraq aylıq sosial ödənişlərin təyinatı da həyata keçirilib. O, həmçinin bu kateqoriyadan olan əlilliyi olan şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş güzəşt və imtiyazlardan da yararlana biləcək.

Mustafa KAMAL,

“Respublika”.

Published in Sosial həyat
1 -dən səhifə 2

Təqvim

« February 2021 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28

ZIYARƏTÇİLƏR

Ziyarətçilər890924

Currently are 60 guests and no members online